Bảo dưỡng xe thuê
Gác chân sau dạng gập: kiểm tra trước khi chở người ngồi sau
Khoảng 10 phút đọc
Chở thêm một người trên xe thuê, phần lớn chúng ta chỉ nghĩ đến yên xe và mũ bảo hiểm. Hai chiếc gác chân sau nhỏ xíu ở hai bên thân xe ít khi được nhìn kỹ, cho đến khi người ngồi sau phải co chân lên, kẹp vào hông người lái hoặc đặt tạm lên tấm che ống xả. Bài này chỉ nói riêng về gác chân sau: cách nhận ra, cách thử khi xe đứng yên, dấu hiệu nên báo cửa hàng và những việc không nên tự làm trên xe thuê.
Trả lời ngắn: trước khi chở người ngồi sau, hãy nhờ cửa hàng chỉ đúng hai gác chân dành cho người ngồi sau, bật thử từng bên khi xe đã tắt máy và đứng vững. Mỗi gác chân phải ra hết hành trình, đứng yên ở vị trí mở, không lỏng, không cong, và người ngồi sau phải đặt được cả hai bàn chân lên đó mà không chạm ống xả hay bánh xe. Nếu một bên thiếu, lỏng hoặc không giữ được vị trí, đừng chở người; hãy xin cửa hàng kiểm tra hoặc đổi xe.
Chở người ngồi sau: luật và xe phải cùng cho phép
Khoản 1 Điều 33 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024 cho phép người lái xe mô tô hai bánh, xe gắn máy chở một người, và chỉ một số trường hợp được chở tối đa hai người; khoản 2 yêu cầu cả người lái và người được chở đội mũ bảo hiểm đúng quy chuẩn, cài quai đúng quy cách. Luật cho phép chở người, nhưng chiếc xe cụ thể có phù hợp để chở hay không lại phụ thuộc yên xe, gác chân, tải trọng hãng cho phép và điều kiện thuê. Trường hợp chở trẻ em hoặc hai người có trong bài chở trẻ em hoặc hai người trên xe máy.
Sách hướng dẫn của một số hãng xe nói rõ điều này. Hướng dẫn chở người của mẫu Indian Scout, chẳng hạn, yêu cầu xe có yên và gác chân dành cho người ngồi sau, và cảnh báo không chở người không đặt được cả hai chân lên gác chân. Đó là một mẫu xe Mỹ, khác Vision hay Wave, nhưng cách đặt vấn đề thì áp dụng được: một miếng đệm lót thêm không biến chiếc xe một người thành xe chở được hai người, và có gác chân cũng chưa đủ chứng minh xe chở an toàn với tổng tải trọng của bạn.
Nhận đúng gác chân dành cho người ngồi sau
Chân người lái đặt phía trước (sàn xe ga hoặc gác chân trước của xe số), còn gác chân người ngồi sau nằm lùi về sau, mỗi bên một chiếc. Trên nhiều xe ga, gác chân sau là loại gập nằm áp vào thân xe; trên xe số, có xe dùng gác chân gập gắn trên giá riêng. Tấm che ống xả, giá chở hàng, chân chống giữa hay một đoạn khung lộ ra đều không phải gác chân. Khi nhận xe, hãy nhờ nhân viên chỉ đúng hai gác chân mà hãng thiết kế cho người ngồi sau.
Tài liệu hướng dẫn lái xe mô tô của bang Ohio (Hoa Kỳ) nêu ba điều với người ngồi sau: với tới gác chân, giữ chân trên gác chân suốt quãng đường và tránh xa các bộ phận nóng hoặc chuyển động. Đây là hướng dẫn an toàn của nơi khác, dùng để tham khảo, không phải quy định của Việt Nam.
Gác chân gập hoạt động thế nào
Gác chân gập có hai vị trí: thu gọn áp vào thân xe và mở ra để đặt chân. Điểm dừng, khớp giữ hay lò xo giữ vị trí tùy thiết kế từng mẫu. Hướng dẫn lắp gác chân của Harley-Davidson, ví dụ, mô tả một bộ gác chân gập lên và về phía sau theo cách hãng quy định; điều đó không có nghĩa gác chân Honda hay Yamaha cũng gập y như vậy. Nếu chưa biết gác chân mở theo hướng nào, hãy nhờ nhân viên làm mẫu thay vì bẻ thử.
Thử hai bên khi xe đứng yên
- Để xe trên nền phẳng, chắc, tắt máy, dựng chân chống vững.
- Mở từng bên theo cách nhân viên chỉ. Gác chân phải ra hết hành trình và đứng yên ở vị trí mở, không tự gập lại.
- So bên trái với bên phải. Một bên thấp hơn, lệch góc, thiếu cao su bọc hay giá bắt bị cong là dấu hiệu cần báo.
- Nhìn ốc và giá bắt xem có lỏng, nứt hay gỉ ở chỗ xoay không, nhưng đừng tháo ra. Ấn mạnh dần lên gác chân để “thử sức” không nói được giá bắt còn chắc hay không.
- Ghi lại đúng điều thấy, ví dụ “gác chân bên phải không giữ được vị trí mở”, thay vì nói chung chung “đằng sau xe có vấn đề”.
Người ngồi sau phải đặt được cả hai chân
Khi xe đã được giữ vững và có nhân viên bên cạnh, để người ngồi sau ngồi đúng chỗ và thử đặt chân lên hai gác chân. Họ phải đặt chân vững mà không phải kẹp vào hông người lái hay tỳ vào ốp nhựa. Đừng cho người ngồi lên một chiếc xe chưa được giữ vững chỉ để thử.
Giày dép cũng quan trọng. Đế trơn hoặc giày quá rộng dễ trượt khỏi gác chân nhỏ; bàn chân chìa ra ngoài có thể chạm vào bộ phận khác của xe. Cách xử lý đúng là chọn xe phù hợp, gác chân còn tốt và giày kín đế bám, không phải nối thêm một miếng kê lên gác chân của xe thuê.
Cách xa ống xả và bánh xe
Trên nhiều xe, chân phải của người ngồi sau nằm gần ống xả. Gác chân đúng vị trí giữ bàn chân ở chỗ hãng tính toán, nhưng đặt chân sai, ống quần rộng hay dây giày lòng thòng vẫn có thể chạm vào phần nóng hoặc bánh xe. Không bao giờ dùng tấm che ống xả làm chỗ đặt chân hay bậc lên xe, và luôn coi ống xả là đang nóng nếu xe vừa chạy. Cách mặc và ngồi để tránh bỏng có trong bài bỏng chân vì ống xả khi ngồi sau xe số.
Nếu gác chân lỏng hoặc giá bắt bị cong khiến bàn chân gần ống xả hơn bình thường, hãy báo cửa hàng, đừng tự uốn lại.
Vì sao phải giữ chân trên gác chân suốt quãng đường
Khi phanh, vào cua hay qua ổ gà, cơ thể người ngồi sau ảnh hưởng trực tiếp đến thăng bằng của xe. Chân đặt vững trên gác chân giúp họ giữ tư thế ổn định; một bàn chân tuột khỏi gác chân hỏng có thể khiến họ xô người đột ngột, nhất là trên xe nhỏ trong dòng xe dừng đi liên tục. Dặn người ngồi sau giữ cả hai chân trên gác chân kể cả lúc xe chậm, không thò chân xuống đường để “giữ xe”, và thống nhất trước cách ra hiệu giữa hai người. Phần cân nhắc chung khi đi hai người có trong bài đi hai người thuê một xe hay hai xe.
Trẻ nhỏ hoặc người không với tới gác chân
Trẻ nhỏ hoặc người thấp có thể không với tới gác chân ở tư thế ngồi đúng. Đừng mặc định ai ngồi vừa yên cũng dùng được gác chân của xe người lớn, và tuyệt đối không buộc thêm khối gỗ, túi hay dây để làm chỗ đặt chân tạm: vật kê lỏng có thể trượt về phía bánh sau hoặc vướng cần điều khiển. Nếu người ngồi sau không đặt được chân vững, hãy chọn phương tiện khác. Với bố mẹ lớn tuổi, phần yên, tay vịn và cách lên xuống xe có trong bài chở bố mẹ lớn tuổi ngồi sau xe ga.
Khi gác chân không giữ được vị trí
Nếu gác chân tự gập xuống hoặc bật lại khi mở theo hành trình bình thường, hãy ngừng dùng và cho nhân viên xem. Đừng chèn đồng xu vào ốc, quấn băng dính quanh khớp hay vặn một con ốc không rõ chức năng. Cách sửa tạm có thể che một hư hỏng nguy hiểm đúng ở bộ phận đang đỡ người ngồi sau. Mô tả rõ: gác chân gập quá dễ, không mở hết, rít hay lỏng ở chỗ bắt. Nếu phát hiện giữa chuyến, dừng ở chỗ an toàn, đừng tiếp tục chở người và gọi cửa hàng.
Chụp ảnh khi nhận xe
Chụp một ảnh toàn cảnh bên trái, một ảnh bên phải khi xe đứng vững, rồi chụp gần vết hỏng nếu có, đủ rõ để biết là bên nào của xe nào. Nếu gác chân không ở đúng vị trí, ghi vào biên bản giao xe. Ảnh chỉ cho thấy tình trạng bên ngoài tại một thời điểm, không chứng minh gác chân còn chắc.
Bảng quyết định nhanh
| Bạn thấy | Điều đáng lo | Nên làm |
|---|---|---|
| Hai gác chân mở bình thường, người ngồi sau đặt vừa chân | Vẫn cần xem tải trọng và yên xe | Kiểm tra nốt các phần khác trước khi đi hai người |
| Một gác chân bị kẹt | Chưa rõ tình trạng ốc hoặc khớp giữ | Nhờ cửa hàng kiểm tra trước khi chở người |
| Giá bắt lỏng hoặc cong | Chỗ đỡ có thể không còn chắc | Không chở người; đề nghị kiểm tra hoặc đổi xe |
| Giày người ngồi sau chạm chỗ nóng | Sai tư thế hoặc gác chân lệch | Đổi cách ngồi, giày, hoặc xe; không dùng tấm che ống xả |
| Người ngồi sau không với tới cả hai gác chân | Không giữ được tư thế ổn định | Chọn xe khác hoặc phương tiện khác |
Bảng này giúp bạn báo đúng điều nhìn thấy; nó không thay việc cửa hàng kiểm tra xe.
Câu nên hỏi cửa hàng
- Mẫu xe này có được thiết kế để chở người ngồi sau không?
- Anh/chị chỉ giúp hai gác chân sau và mở thử xem có giữ đúng vị trí không?
- Nếu một bên có vấn đề, cửa hàng sửa hay đổi xe khác?
Câu hỏi thường gặp
Người ngồi sau có được đặt chân lên tấm che ống xả không?
Không. Hãy dùng đúng gác chân và giữ chân xa chỗ nóng. Nếu xe không có gác chân sau phù hợp, đừng chở người.
Hai gác chân sau có gập cùng một hướng không?
Tùy mẫu xe. Hãy làm theo cách cửa hàng hoặc sách hướng dẫn của chính mẫu đó chỉ, không bẻ theo xe khác.
Một gác chân không mở ra được thì làm gì?
Đừng bẻ hay chèn cho mở. Báo cửa hàng và chỉ chở người khi gác chân đã được kiểm tra hoặc đã đổi xe khác.
Người thấp không với tới gác chân có ngồi sau được không?
Không nên mặc định là được. Người ngồi sau cần đặt vững cả hai chân; nếu không, hãy chọn xe khác hoặc phương tiện khác.
Có gác chân sau là xe chở được hai người?
Chưa đủ. Yên xe, tải trọng hãng cho phép, điều kiện thuê và quy định về số người được chở cũng phải phù hợp.
Hỏi cửa hàng
Thuê xe máy Nguyễn Hà ở Ngõ 5 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, Hà Nội (gần Bến xe Gia Lâm), mở cửa 09:00–21:00 hằng ngày. Muốn hỏi xe phù hợp để chở người ngồi sau, gọi hoặc nhắn Zalo 0334 699 969.
Nguồn đã đối chiếu
- Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ (văn bản hợp nhất), Điều 33: datafiles.chinhphu.vn
- Ohio Motorcycle Operator Manual, phần chở người và hàng: motorcycle.ohio.gov
- Indian Motorcycle, hướng dẫn chở người của mẫu Scout: publications.polaris.com
- Harley-Davidson, hướng dẫn lắp gác chân người ngồi sau: serviceinfo.harley-davidson.com
Nguồn ảnh minh họa: A S M Jobaer / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0. Ảnh đã được điều chỉnh kích thước, định dạng nếu cần.
