Lâu rồi không cầm lái: tập lại thăng bằng, phanh và quay đầu ở nơi vắng trước khi vào phố đông

Người lâu không đi xe máy, tập lại từ đầu là chuyện bình thường, miễn là làm đúng thứ tự. Bạn từng chạy xe nhiều năm trước, nay sắp thuê xe để đi lại ở Hà Nội và hơi lo: tay còn nhớ phanh không, người còn nhớ cách nghiêng xe không, và phố đông có “nuốt” mình ngay từ phút đầu không. Cảm giác ấy bình thường. Cách xử lý đáng tin nhất là đừng thử lại giữa dòng xe, mà dành khoảng nửa giờ ở nơi vắng để tập từng thao tác, rồi tăng dần độ khó.

Trước khi tập: chọn chỗ, chọn giờ và làm quen chiếc xe

Chỗ tập lý tưởng là nơi rộng, ít người và ít xe qua lại: bãi đỗ xe lớn lúc vắng, đường nội bộ trong khu dân cư yên tĩnh hoặc một đoạn đường rộng ngoài giờ cao điểm. Tránh tập ngay trên đường chính chỉ vì “chỉ chạy một đoạn thôi”. Chọn ban ngày, trời khô, khi bạn không phải vội đi đâu. Đội mũ bảo hiểm và cài chắc quai ngay cả khi chỉ tập ở bãi vắng, mặc quần dài và đi giày kín mũi để nếu có ngã nhẹ thì ít trầy xước hơn.

Trước khi nổ máy, hãy làm quen chiếc xe cụ thể, vì xe thuê có thể khác hẳn chiếc bạn từng chạy. Chỉnh gương để thấy rõ phía sau. Ngồi lên xe và kiểm tra hai chân có chạm đất thoải mái không. Quan trọng nhất là biết phanh nào ở đâu: thông thường tay phải điều khiển phanh trước; phanh sau thường nằm ở tay trái trên xe ga, còn trên xe số thì nằm ở bàn đạp chân phải. Người từng chạy xe số rồi chuyển sang xe ga hay tìm bàn đạp phanh bằng chân phải trong khi phanh sau đã nằm ở tay trái. Hãy kiểm tra bằng cách bóp thử từng cần khi xe còn đứng yên.

Năm bài tập, mỗi bài một mục tiêu

Bài 1: giữ thăng bằng ở tốc độ đi bộ

Chạy chậm theo đường thẳng, hai chân sẵn sàng chạm đất, mắt nhìn xa phía trước chứ không nhìn xuống bánh trước. Mục tiêu là cảm giác ổn định ở tốc độ thấp, nơi người lâu không lái dễ chao đảo nhất. Làm vài lượt đi và về cho đến khi bạn không còn gồng vai.

Bài 2: khởi hành và dừng nhiều lần

Dừng, khởi hành, dừng, khởi hành, mỗi lần đều thật êm. Với xe ga, hãy tập vặn ga đều tay để xe không lao lên; với xe côn tay, tập nhả côn từ từ; với xe số thường, tập vặn ga đều tay sau khi vào số 1. Khi dừng, chạm chân xuống đất nhẹ nhàng thay vì dậm mạnh. Bài này xây lại phản xạ cơ bản mà phố đông sẽ đòi hỏi hàng chục lần trong một quãng ngắn.

Bài 3: phanh đều tay

Bắt đầu ở tốc độ thật thấp. Dùng phanh sau (bóp cần ở xe ga, đạp bàn đạp ở xe số), rồi phanh trước, rồi cả hai cùng lúc, và để ý quãng xe dừng trong từng trường hợp. Mục tiêu là bóp đều và tăng dần chứ không giật. Khi đã quen, tăng tốc độ một chút rồi lặp lại. Đừng thử phanh gấp ở tốc độ cao ngay từ buổi đầu.

Bài 4: quay đầu và vòng nhỏ

Chạy vòng tròn lớn, rồi thu nhỏ dần; sau đó thử vòng số 8 rộng. Hãy nhìn theo hướng bạn muốn đi chứ không nhìn xuống bánh xe, và giữ ga nhẹ khi xe đang nghiêng. Đây là bài làm bạn lấy lại cảm giác nghiêng xe, thứ mà ngõ nhỏ và ngã tư hẹp ở Hà Nội sẽ đòi hỏi.

Bài 5: đi giữa hai điểm hẹp và nhìn qua vai

Chọn hai điểm cách nhau một khoảng vừa phải (hai cột, hai vạch sơn) và chạy qua giữa chúng. Sau đó tập quay đầu nhìn qua vai trước khi rẽ hoặc đổi hướng, thay vì chỉ nhìn gương. Thói quen này nhỏ nhưng giúp bạn nhìn thấy những gì gương không cho thấy.

Những thói quen an toàn cần dựng lại cùng tay lái

Lâu không đi xe, bạn không chỉ quên cảm giác tay lái mà còn quên một số thói quen quan sát. Ở Hà Nội, các thói quen đó có ích gần như từng phút: nhìn qua vai trước khi rẽ hoặc đổi làn vì xe máy thường áp sát từ bên cạnh; bật xi nhan sớm thay vì rẽ rồi mới bật; giữ khoảng cách đủ để phanh khi xe phía trước chậm lại đột ngột; giảm tốc ở đầu ngõ và chỗ giao nhau vì người đi bộ và xe từ ngõ có thể lao ra bất ngờ; và để ý vạch kẻ đường, ổ gà hoặc nắp cống trơn trước khi bạn kịp nghiêng xe qua đó. Hãy tập những việc này ngay trong lúc luyện, đừng để chúng đợi đến khi vào phố đông.

Có nên nhờ người quen đi cùng?

Nếu có người quen đi xe máy vững, hãy nhờ họ đi cùng buổi tập đầu: họ đứng ngoài hoặc chạy chậm phía sau, quan sát tư thế và nhắc những chỗ bạn không thấy được từ ghế lái, chẳng hạn vai quá gồng hoặc mắt cứ nhìn xuống. Đừng chở ai trong buổi tập đầu tiên, kể cả người thân, vì thêm một người ngồi sau làm xe nặng hơn và khó lái hơn khi bạn còn đang lấy lại cảm giác.

Dấu hiệu bạn đã sẵn sàng hoặc cần tập thêm

Từ chỗ vắng đến phố đông: tăng dần từng bước

Khi cả năm bài đã ổn, đừng vào ngay phố cổ hay đường lớn vào giờ tan tầm. Hãy đi từng bước: trước hết một đoạn đường nhỏ, ít xe và ít ngã tư; sau đó đường vừa với dòng xe nhẹ; cuối cùng mới là giờ đông. Ở mỗi bước, nếu bạn thấy căng thẳng trở lại, hãy dừng ở chỗ an toàn, nghỉ vài phút và quay lại bước trước. Người lâu không lái mỏi nhanh hơn bình thường, vì họ dồn sự chú ý vào từng thao tác; khi vai hoặc cổ tay bắt đầu mỏi, đó là lúc nên nghỉ, đừng cố chạy thêm.

Ngày đầu quay lại lái xe, hãy đặt kế hoạch ngắn, tránh nhiều ngã rẽ phức tạp và tập dừng, quay đầu ở nơi phù hợp trước khi vào phố đông. Khi chưa tự tin, đừng lên đường dài chỉ để thử khả năng. Trước khi quyết định loại xe, có thể so sánh các lựa chọn xe ga; các hướng dẫn liên quan đến mặt đường và thời tiết được tổng hợp tại chuyên mục Thời tiết và kỹ năng.