Điểm đến văn hóa
Trống đồng Ngọc Lũ và Hoàng Hạ: xem gì ở Bảo tàng Lịch sử
Khoảng 10 phút đọc
Trống đồng Ngọc Lũ và trống đồng Hoàng Hạ là hai chiếc trống Đông Sơn được Bảo tàng Lịch sử Quốc gia giới thiệu riêng từng hiện vật. Hai chiếc trống rất dễ bị nhầm khi chỉ nhìn ảnh, vì cùng dáng, cùng ngôi sao ở giữa mặt trống và cùng những vành hoa văn chạy vòng quanh. Bài này đặt hai chiếc cạnh nhau theo các trang của chính bảo tàng: số tia, số vành, nơi và năm phát hiện, các cảnh trên mặt và tang trống, rồi gợi ý cách xem trong khoảng nửa giờ và cách đi bảo tàng bằng xe máy.
Trả lời nhanh
Ngọc Lũ có ngôi sao 14 tia ở giữa mặt trống và 16 vành hoa văn; Hoàng Hạ có ngôi sao 16 tia và 15 vành. Hai con số đổi chỗ cho nhau, nên hãy đếm tia và đếm vành riêng. Ngọc Lũ được phát hiện năm 1893 khi đắp đê ở xã Như Trác, nay thuộc huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam (theo địa danh trang bảo tàng ghi); Hoàng Hạ được phát hiện năm 1937 ở làng Hoàng Hạ, xã Văn Hoàng, huyện Phú Xuyên, Hà Nội. Trang của bảo tàng ghi cả hai được công nhận theo Quyết định 01426/QĐ-TTg ngày 1/10/2012 của Thủ tướng Chính phủ. Trước khi đi, hãy hỏi bảo tàng hiện vật gốc có đang trưng bày hôm đó không.
Bảng so sánh hai chiếc trống
| Đặc điểm | Trống đồng Ngọc Lũ | Trống đồng Hoàng Hạ |
|---|---|---|
| Số hiệu hiện vật | LSb.5722 | LSb.5723 |
| Ngôi sao giữa mặt trống | 14 tia | 16 tia |
| Vành hoa văn quanh ngôi sao | 16 vành | 15 vành |
| Chiều cao | 63 cm | 61,5 cm |
| Đường kính mặt trống | 79,3 cm | 78,5 cm |
| Đường kính chân trống | 80 cm | 79,9 cm |
| Phát hiện | Năm 1893, khi đắp đê ở xã Như Trác | Năm 1937, ở làng Hoàng Hạ, xã Văn Hoàng, Phú Xuyên |
| Công nhận | Quyết định 01426/QĐ-TTg ngày 1/10/2012 | Quyết định 01426/QĐ-TTg ngày 1/10/2012 |
Số đo và năm phát hiện lấy từ trang giới thiệu từng hiện vật của bảo tàng (bản tiếng Anh, đăng ngày 3/1/2023 cho Ngọc Lũ và 20/2/2023 cho Hoàng Hạ). Địa danh là địa danh ghi trên trang ở thời điểm đăng, không phải tên đơn vị hành chính hiện nay.
Nơi phát hiện, nơi lưu giữ và nơi trưng bày là ba chuyện khác nhau
Tên “Ngọc Lũ” dễ khiến người xem nghĩ trống được tìm thấy ở làng Ngọc Lũ. Trang hiện vật của bảo tàng mô tả chiếc trống được phát hiện tình cờ năm 1893 khi đắp đê ở xã Như Trác, sau đó được giữ ở đình Ngọc Lũ, rồi được Trường Viễn Đông Bác cổ mua lại vào tháng 4/1903 cho cơ sở mà nay là Bảo tàng Lịch sử Quốc gia. Nơi tìm thấy, nơi từng thờ giữ và nơi nhập bảo tàng là ba mốc khác nhau trong đời của một hiện vật. Việc từng được thờ ở đình cũng không cho biết người làm ra trống ban đầu dùng nó vào việc gì.
Với Hoàng Hạ, trang hiện vật ghi năm 1937 và làng Hoàng Hạ. Đó là thông tin về nơi tìm thấy, không phải chỉ dẫn tới một nơi trưng bày thứ hai.
Đọc hoa văn trống Ngọc Lũ
Theo trang giới thiệu của bảo tàng, mặt trống Ngọc Lũ có ngôi sao 14 tia nổi ở giữa, quanh là 16 vành hoa văn. Các cảnh trên mặt trống gồm sinh hoạt hằng ngày, lễ hội, người đánh trống, giã gạo, cầu mùa, cùng hươu và chim, sắp xếp theo chiều ngược kim đồng hồ. Trên tang trống có sáu thuyền chiến chở chiến binh, xen chim và thú; trên thân trống là người hóa trang nhảy múa.
Cách xem đỡ rối là đừng nhìn cả mặt trống như một bức tranh dày đặc. Hãy tìm một vành hoa văn hình học làm mốc, men theo vành cảnh người kế bên, rồi quay về ngôi sao để biết mình đang ở vành nào. Khi xem ảnh, bắt đầu từ ảnh chụp toàn mặt trống từ trên xuống rồi mới phóng to chi tiết; một hình người bị cắt sát có thể khiến bạn không biết nó thuộc vành nào.
Đọc hoa văn trống Hoàng Hạ
Trang của bảo tàng mô tả mặt trống Hoàng Hạ có ngôi sao 16 tia nổi ở giữa, quanh là 15 vành hoa văn. Vành chính có nhà sàn, người hóa trang nhảy múa, người đánh trống và chim Lạc bay ngược chiều kim đồng hồ. Trên tang trống có sáu chiếc thuyền đi ngược chiều kim đồng hồ, cùng cảnh người chèo thuyền, chiến binh cầm vũ khí, cảnh được bảo tàng mô tả là xét xử tù binh, và chim mỏ dài đặt giữa các thuyền.
Hãy so cùng loại bề mặt: mặt trống với mặt trống, tang trống với tang trống. Nếu đặt ảnh chụp ngang tang trống của chiếc này cạnh ảnh chụp mặt trống của chiếc kia, hai ảnh sẽ có vẻ mâu thuẫn chỉ vì chúng chụp hai bề mặt khác nhau. Với hình vẽ trải phẳng phần tang trống cong, hãy tìm điểm đầu và điểm cuối của dãy thuyền trước khi kể thứ tự.
Hoa văn cho biết gì và chưa cho biết gì
Những cảnh như “xét xử tù binh” là cách bảo tàng diễn giải hành động được khắc họa, không phải lời giải thích do người làm trống để lại. Một hình thuyền giúp mô tả và so sánh, nhưng muốn khẳng định đó là nghi lễ nào thì cần thêm bằng chứng. Khi kể lại cho người đi cùng, hãy tách điều nhìn thấy trực tiếp trên trống khỏi phần diễn giải của bảo tàng.
Tương tự, số tia và số vành là đặc điểm để nhận diện, không phải mật mã lịch pháp hay tôn giáo, trừ khi có nguồn đưa ra và chứng minh lập luận ấy. Bảo tàng có giới thiệu bộ sưu tập trống Đông Sơn và các bằng chứng về khuôn đúc trống, nhưng trang tổng quan không gắn khuôn đúc cụ thể nào với hai chiếc trống này.
Xem hai chiếc trống trong khoảng nửa giờ
- Năm phút đọc nhãn: tìm số hiệu LSb.5722 cho Ngọc Lũ và LSb.5723 cho Hoàng Hạ để chắc mình đang đứng trước hiện vật gốc được giới thiệu, không phải bản phục chế hay một chiếc trống khác cùng nhóm.
- Năm phút đếm: đếm số tia ngôi sao trên mỗi mặt trống, rồi đếm số vành từ ngôi sao ra ngoài; ghi hai cặp số trước khi so với số liệu của bảo tàng.
- Mười phút cho một vành cảnh trên Ngọc Lũ: tìm nhóm người giã gạo và người đánh trống, đi hết một vòng vành đó mà không dừng ở từng hình.
- Mười phút cho tang trống Hoàng Hạ: đi vòng quanh trống, đếm sáu chiếc thuyền, ghi chỗ dãy thuyền bắt đầu và kết thúc so với quai trống để sau này khớp ảnh với đúng đoạn.
Các phần của trống đồng khi đọc nhãn
| Bộ phận | Ở đâu trên trống | Nên xem gì |
|---|---|---|
| Mặt trống | Mặt phẳng phía trên | Ngôi sao ở giữa và các vành hoa văn |
| Tang trống | Phần cong ngay dưới mặt trống | Dãy thuyền trên cả hai chiếc |
| Thân trống | Phần hình trụ ở giữa | Người hóa trang nhảy múa trên Ngọc Lũ |
| Chân trống | Phần loe ở dưới cùng | Đường kính chân để so hai chiếc |
Đi Bảo tàng Lịch sử Quốc gia bằng xe máy
Trang Giờ mở cửa của bảo tàng ghi hai địa chỉ, số 1 Tràng Tiền và số 216 Trần Quang Khải, mà không nói hai chiếc trống trưng bày ở tòa nào; hãy hỏi trước. Theo trang này, bảo tàng mở buổi sáng từ 8h00 đến 12h00 và buổi chiều từ 13h30 đến 17h00, nghỉ thứ Hai, riêng ngày nghỉ lễ trùng thứ Hai vẫn mở cửa. Trang Vé và lệ phí của bảo tàng ghi vé người lớn 40.000 đồng, sinh viên 20.000 đồng, học sinh 10.000 đồng, trẻ dưới 6 tuổi miễn vé, một số đối tượng được giảm 50% theo quy định hiện hành, và phí mang máy ảnh 30.000 đồng. Cả hai trang không ghi ngày cập nhật, nên hãy xem lại bảng giá tại quầy.
Ngày nghỉ và khung giờ của các bảo tàng khác ở Hà Nội không giống nhau; nếu định ghép nhiều nơi trong một ngày, xem bài Bảo tàng nghỉ vào thứ mấy, có nghỉ trưa không. Giấy tờ để được giảm vé cho người cao tuổi, sinh viên và trẻ em ở từng nơi được so trong bài Giấy tờ cần mang để được ưu đãi vé bảo tàng và di tích.
Khi đến nơi, hỏi bảo vệ chỗ để xe máy hôm đó thay vì để xe trên vỉa hè, và giữ vé gửi xe cùng giấy tờ xe. Nếu bạn xuất phát từ Long Biên, cầu Chương Dương là hướng gần nhất về phía Trần Quang Khải; các cầu và tình trạng đóng mở được so trong bài Từ Gia Lâm, Long Biên vào trung tâm: xe máy qua cầu nào.
Những điều các nguồn chưa nói
- Trang hiện vật không cho biết hai chiếc trống gốc có đang trưng bày vào một ngày cụ thể hay không.
- Trang Giờ mở cửa không nói hai chiếc trống ở tòa Tràng Tiền hay tòa Trần Quang Khải.
- Trang Vé và lệ phí và trang Giờ mở cửa không ghi ngày áp dụng.
- Trang tổng quan về khuôn đúc không gắn khuôn cụ thể nào với Ngọc Lũ hoặc Hoàng Hạ.
Câu hỏi thường gặp
Trống nào 14 tia, trống nào 16 tia?
Ngọc Lũ có ngôi sao 14 tia và 16 vành hoa văn; Hoàng Hạ có ngôi sao 16 tia và 15 vành, theo trang của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.
Hai chiếc trống có được tìm thấy cùng nhau không?
Không. Ngọc Lũ được phát hiện năm 1893 khi đắp đê ở xã Như Trác; Hoàng Hạ được phát hiện năm 1937 ở làng Hoàng Hạ, xã Văn Hoàng, Phú Xuyên. Việc cùng nằm trong một bộ sưu tập không biến chúng thành cùng một phát hiện khảo cổ.
Trống Ngọc Lũ và Hoàng Hạ có phải bảo vật quốc gia không?
Trang giới thiệu của bảo tàng đặt hai chiếc trống trong mục bảo vật quốc gia và ghi chúng được công nhận theo Quyết định 01426/QĐ-TTg ngày 1/10/2012 của Thủ tướng Chính phủ.
Bảo tàng Lịch sử Quốc gia mở cửa giờ nào, vé bao nhiêu?
Trang của bảo tàng ghi mở 8h00–12h00 và 13h30–17h00, nghỉ thứ Hai; vé người lớn 40.000 đồng, sinh viên 20.000 đồng, học sinh 10.000 đồng, trẻ dưới 6 tuổi miễn vé. Hai trang không ghi ngày cập nhật, nên hãy kiểm tra lại trước khi đi.
Thuê xe đi bảo tàng từ Long Biên
Thuê xe máy Nguyễn Hà ở Ngõ 5 Nguyễn Văn Cừ, phường Bồ Đề, Long Biên, Hà Nội (gần bến xe Gia Lâm), mở cửa 09:00–21:00 hằng ngày. Nếu đang ở phố cổ và muốn nhận xe hoặc hỏi giao xe, xem bài Thuê xe máy phố cổ Hà Nội: nhận xe tại Long Biên hoặc hỏi giao xe tới chỗ ở. Gọi hoặc nhắn tin: 0334 699 969.
Nguồn đã đối chiếu
- Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, trống Ngọc Lũ (bản tiếng Anh, 3/1/2023): baotanglichsu.vn
- Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, trống Hoàng Hạ (bản tiếng Anh, 20/2/2023): baotanglichsu.vn
- Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, trang hiện vật trống Ngọc Lũ (lịch sử phát hiện và lưu giữ): baotanglichsuquocgia.vn
- Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, sưu tập trống đồng Đông Sơn: baotanglichsu.vn
- Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, nghiên cứu và sưu tầm (khuôn đúc trống): baotanglichsu.vn
- Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, Giờ mở cửa (không ghi ngày): baotanglichsu.vn
- Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, Vé và lệ phí (không ghi ngày): baotanglichsu.vn
Nguồn ảnh minh họa: VuThiAnh / Wikimedia Commons (Public domain). Ảnh đã được điều chỉnh kích thước, định dạng nếu cần.
