Xe số và xe côn
Chở người ngồi sau bằng xe số: sang số thế nào để người ngồi sau không bị gật đầu hay dồn vào lưng bạn
Khoảng 6 phút đọc
Sang số êm khi chở người ngồi sau là kỹ năng dễ bị bỏ qua cho đến khi bạn nghe tiếng “cộc” từ phía sau: bạn vừa lên số thì đầu người ngồi sau gật về phía trước, hoặc lúc phanh thì cả người họ dồn vào lưng bạn. Lỗi hiếm khi nằm ở cần số mà nằm ở nhịp ga, nhịp côn và lúc bạn chọn đổi số; muốn chở người ngồi sau xe số, sang số êm, hãy sửa ba thứ đó trước.
Vì sao người ngồi sau bị giật
Khi bạn chạy một mình, một cú giật nhỏ chỉ là cảm giác ở tay và chân. Khi có thêm người ngồi sau, cú giật ấy truyền qua cả hai người. Khi đổi số, cú giật thường đến từ hai nguyên nhân. Một là lực kéo của xe đứt đoạn: bạn nhả ga hẳn để đổi số rồi vặn ga trở lại quá nhanh, xe lúc thì kéo, lúc thì buông, đầu người ngồi sau gật theo từng nhịp. Hai là xe chậm lại đột ngột: phanh gấp, hoặc về số quá thấp khi xe còn đang nhanh khiến phanh động cơ kéo xe lại, người ngồi sau bị dồn về phía trước.
Vì thế muốn êm, bạn không cần “đổi số thật nhanh”. Bạn cần làm cho lực kéo thay đổi từ từ và báo trước cho người ngồi sau bằng chính cách lái của mình.
Lên số êm trên xe số thường (không có cần côn)
Trên loại xe số mà bạn chỉ đổi số bằng chân trái, không bóp côn bằng tay, trình tự êm nhất gồm bốn bước:
- Giảm ga từ từ khi xe đã đạt tốc độ vừa đủ cho số tiếp theo, đừng nhả hẳn ga ngay lập tức.
- Gạt cần số lên bằng một động tác dứt khoát nhưng nhẹ, không đạp mạnh.
- Đẩy cần hết hành trình rồi nhả chân từ từ, không giật chân ra ngay.
- Vặn ga trở lại từ từ, để xe tăng tốc tiếp thay vì bị kéo mạnh.
Phần quan trọng nhất là bước một và bước bốn, tức là hai đầu của cú đổi số. Người ngồi sau thấy êm hay không phần lớn do đó quyết định.
Lên số êm trên xe côn tay
Xe côn tay cho bạn thêm một công cụ: tay trái điều khiển lúc xe nối hoặc ngắt lực kéo. Trình tự gồm giảm ga nhẹ, bóp côn, gạt số rồi nhả côn từ từ trong khi vặn ga trở lại. Chỗ hay hỏng nhất là bước nhả côn. Nhả quá nhanh khiến xe giật như bị kéo bằng dây, nhả quá chậm làm xe ì và người ngồi sau cảm thấy xe lúc đi lúc không. Cách tập hiệu quả là nhả côn chậm hơn bạn nghĩ trong vài lần đầu, rồi rút ngắn dần chừng nào cú nối vẫn êm, đến khi cả hai không còn cảm thấy nó.
Với cả hai loại xe, lúc chọn đổi số cũng quan trọng. Lên số quá sớm khi máy còn ở vòng tua thấp làm xe rung và nghẹn, dễ giật khi bạn vặn ga lại. Lên số quá muộn khi máy đã gào thì cú đổi số thường mạnh hơn. Hãy nghe tiếng máy và cảm nhận độ rung của tay lái: lúc máy bắt đầu gắt lên nhưng chưa quá căng thường là điểm dễ chịu để đổi số.
Xuất phát từ số 1: khoảnh khắc dễ giật nhất
Nhiều cú giật không đến từ lúc đổi số mà từ lúc xe bắt đầu lăn bánh. Khi chở thêm người, trọng lượng dồn về phía sau và xe cần nhiều lực kéo hơn để đi, nên cách bạn làm khi chạy một mình có thể không còn đủ. Nếu bạn vặn ga quá ít, xe ì và dễ chết máy; nếu quá nhiều rồi nhả côn (xe côn tay) hoặc vặn ga bốc (xe số thường), xe lao lên và người ngồi sau bị hất về phía sau. Hãy vặn ga nhỉnh hơn bình thường một chút, nhả côn hoặc vặn ga thật đều, và bắt đầu ở nơi bằng phẳng trước khi thử trên dốc nhẹ hay lúc đang đông xe.
Về số khi giảm tốc: nhịp của người cầm lái
Khi chạy chậm lại, thứ tự êm là nhả ga trước, phanh nhẹ để xe giảm tốc, rồi mới về số từng nấc một khi tốc độ đã phù hợp. Đừng về thẳng số thấp khi xe còn đang nhanh: phanh động cơ sẽ kéo cả hai người ngả về phía trước. Khi sắp dừng ở đèn đỏ, hãy chọn lúc xe đã chậm để về số 1 nhẹ nhàng, thay vì để xe lăn rồi mới tìm số trong lúc đã dừng.
Có người ngồi sau, bạn cũng nên phanh sớm hơn và nhẹ hơn bình thường. Phanh sớm cho bạn thời gian giảm tốc từ từ, nhờ đó người ngồi sau không dồn vào lưng bạn và bạn không phải vừa phanh gấp vừa về số trong một giây.
Ba lỗi làm người ngồi sau gật đầu hoặc dồn vào lưng
| Lỗi | Người ngồi sau cảm thấy gì | Cách sửa |
|---|---|---|
| Nhả ga hẳn rồi vặn ga mạnh sau khi đổi số | Xe buông rồi kéo, đầu gật theo nhịp | Giảm ga từ từ, vặn ga lại từ từ |
| Nhả côn quá nhanh (xe côn tay) | Một cú giật như bị kéo bằng dây | Nhả côn chậm, tăng ga nhẹ cùng lúc |
| Về số thấp khi xe còn nhanh | Xe bị kéo lại, cả người dồn về phía trước | Giảm tốc bằng ga và cả hai phanh, về số từng nấc |
Dặn người ngồi sau ba điều ngắn
Người ngồi sau cũng có phần việc. Trước khi nổ máy, bạn có thể dặn ngắn gọn ba điều: ngồi thẳng, không tựa hẳn vào lưng người lái; hai chân đặt vào gác chân và hai tay giữ vào tay vịn hoặc vào hông bạn; nhìn qua vai về phía đường đi để đoán trước lúc xe giảm tốc. Người ngồi sau biết xe sắp chậm lại sẽ tự giữ người, nên cú phanh nào cũng dễ chịu hơn. Nếu họ đã quen đi xe máy thì chỉ cần nhắc một lần; nếu chưa quen, hãy nhắc lại sau ngã tư đầu tiên.
Tập năm phút trong ngõ vắng
Trước khi ra đường chính, hãy dành vài phút trên đoạn đường vắng cùng người ngồi sau để thử: lên số một, hai, ba rồi về lại, ở tốc độ thấp. Hỏi họ thẳng một câu: “Lúc nào thấy giật nhất?” Họ cảm nhận được điều bạn không thấy từ ghế lái. Sửa theo câu trả lời đó rồi mới đi xa.
Nếu bạn chưa từng lái côn tay thì không nên chọn đúng chuyến chở người thân làm buổi tập đầu tiên. Trước khi nhận xe, hãy thử ở nơi an toàn để biết mình có sang số và dừng êm hay không. Nếu xe số không phù hợp, hãy tham khảo xe ga và xem chuyên mục xe số và xe côn để cân nhắc theo khả năng thật, không phải theo thói quen của người khác.