Thủ tục và đặt cọc
Cọc bằng xe cá nhân, điện thoại hay vật có giá trị: rủi ro và điều cần ghi rõ
Khoảng 7 phút đọc
Có người thuê xe ngại để lại tiền mặt hay giấy tờ tùy thân và nghĩ đến việc gửi xe riêng, điện thoại hoặc đồng hồ làm vật bảo đảm cho xe thuê. Bài đọc lại điều các trang pháp luật chính thống nói về cầm cố, thế chấp, đặt cọc, ký cược và thẻ căn cước. Bài chỉ nêu điều các trang ghi, không kết luận cho một tình huống cụ thể và không nói cửa hàng nào làm gì.
Bốn cách gọi trong Bộ luật Dân sự
Bản Bộ luật Dân sự trên cổng văn bản của Tòa án nhân dân tối cao (toaan.gov.vn) định nghĩa như bảng sau; cột cuối đọc theo chữ định nghĩa.
| Cách gọi | Định nghĩa theo bản Bộ luật | Giao tài sản? |
|---|---|---|
| Cầm cố (Điều 309) | Một bên giao tài sản thuộc quyền sở hữu của bên đó cho bên kia để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ | Có |
| Thế chấp (Điều 317) | Dùng tài sản của bên đó bảo đảm nghĩa vụ mà không giao tài sản cho bên kia; tài sản do bên thế chấp giữ | Không |
| Đặt cọc (Điều 328) | Giao tiền, kim khí quý, đá quý hoặc vật có giá trị khác trong một thời hạn để bảo đảm giao kết hoặc thực hiện hợp đồng | Có |
| Ký cược (Điều 329) | Bên thuê tài sản là động sản giao cho bên cho thuê các loại tài sản như ở dòng trên, trong một thời hạn, để bảo đảm việc trả lại tài sản thuê | Có |
Bài về ký cược của Viện kiểm sát nhân dân TP. Hồ Chí Minh (vkstphcm.gov.vn, phần đã đọc không ghi ngày) viết rằng ký cược chỉ được xác lập để bảo đảm nghĩa vụ trong hợp đồng thuê tài sản là động sản. Điều 328 và 329 đều nêu “vật có giá trị khác”; các trang đã đọc không liệt kê điện thoại, đồng hồ hay xe máy riêng, và không nói khoản cọc khi thuê một chiếc xe máy thuộc loại nào. Theo chữ của Điều 317, vật đã đưa cho bên kia giữ thì không phải thế chấp; đó là cách đọc của bài.
Vật đã giao: khi trả lại, khi hỏng, khi mất
| Cách gọi | Điều bản Bộ luật nêu |
|---|---|
| Cầm cố | Điều 313 khoản 1: bên nhận cầm cố phải bảo quản, giữ gìn tài sản cầm cố; làm mất, thất lạc hoặc hư hỏng thì phải bồi thường thiệt hại cho bên cầm cố. Điều 312 khoản 2: khi nghĩa vụ được bảo đảm bằng cầm cố chấm dứt, bên cầm cố được yêu cầu trả lại tài sản cầm cố và giấy tờ liên quan, nếu có |
| Đặt cọc | Điều 328 khoản 2: khi hợp đồng được giao kết, thực hiện thì tài sản đặt cọc được trả lại cho bên đặt cọc hoặc được trừ để thực hiện nghĩa vụ trả tiền; nếu bên đặt cọc từ chối giao kết, thực hiện hợp đồng thì tài sản đặt cọc thuộc về bên nhận đặt cọc; khoản này kết thúc bằng “trừ trường hợp có thỏa thuận khác” |
| Ký cược | Điều 329 khoản 2: tài sản thuê được trả lại thì bên thuê được nhận lại tài sản ký cược sau khi trả tiền thuê; tài sản thuê không còn để trả lại thì tài sản ký cược thuộc về bên cho thuê |
Bài của Viện kiểm sát bình luận thêm: việc trả lại tài sản thuê phải theo hiện trạng như khi nhận hoặc theo thỏa thuận, trừ các hao tổn, hư hại theo tự nhiên; nếu người thuê sử dụng làm tài sản thuê giảm sút so với tình trạng khi nhận, bên nhận ký cược có quyền cấn trừ chi phí hợp lý cho việc sửa chữa trước khi hoàn tiền ký cược; khi tài sản thuê không còn, quyền sở hữu tài sản ký cược chuyển sang bên nhận. Đó là lời bình luận, không phải điều luật.
Điều 313 nói về bên nhận cầm cố. Các trang đã đọc không nói nghĩa vụ đó có áp dụng cho bên nhận đặt cọc hay ký cược hay không, nên việc ai giữ vật và chịu trách nhiệm khi mất, hỏng là điểm nên hỏi và ghi lại.
Giấy tờ tùy thân: điều Luật Căn cước nêu
Luật Căn cước, bản đăng trên trang xã Xuân Đông (xuandong.dongnai.gov.vn), ghi hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 năm 2024 và nói Luật Căn cước công dân số 59/2014/QH13 hết hiệu lực kể từ ngày đó. Điều 7 nêu các hành vi bị nghiêm cấm; trong danh sách có “Giữ thẻ căn cước, giấy chứng nhận căn cước trái quy định của pháp luật” và “thuê, cho thuê, cầm cố, nhận cầm cố, hủy hoại thẻ căn cước, giấy chứng nhận căn cước”. Bài của Sở Tư pháp Tuyên Quang cũng nêu hai hành vi này. Việc nguồn không gọi tên thuê xe không tạo ra ngoại lệ cho lệnh cấm cầm cố, nhận cầm cố thẻ tại Điều 7 khoản 7 Luật Căn cước. Không dùng thẻ căn cước làm vật cầm cố cho xe thuê; hãy đề nghị xác minh giấy tờ rồi trả lại bản gốc và trao đổi biện pháp bảo đảm khác phù hợp pháp luật.
Nếu có giao vật: những điểm nên hỏi để ghi lại
Điều 119 Bộ luật Dân sự nói giao dịch có thể thể hiện bằng lời nói, văn bản hoặc hành vi cụ thể, và giao dịch qua thông điệp dữ liệu được coi là bằng văn bản. Bài của Viện kiểm sát nói hợp đồng ký cược có thể lập riêng hoặc chung với hợp đồng thuê; nếu lập riêng, hợp đồng ký cược phải ghi rõ hợp đồng thuê đã giao kết và tài sản bên thuê phải trả lại. Khoản 1 Điều 29 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023, qua trang Sở Tư pháp Tuyên Quang, nói tổ chức, cá nhân kinh doanh có trách nhiệm cung cấp hóa đơn, chứng từ, tài liệu liên quan đến giao dịch theo quy định của pháp luật hoặc theo yêu cầu của người tiêu dùng. Bốn câu hỏi dưới đây là gợi ý của bài, không phải điều luật bắt buộc.
- Tên gọi của khoản đó nằm trên giấy tờ hay tin nhắn nào để hai bên cùng giữ?
- Vật giao là gì, tình trạng lúc giao ra sao, có giấy tờ nào đi kèm không?
- Ai giữ vật, giữ đến khi nào, trả lại lúc nào?
- Nếu xe thuê trầy, hỏng hoặc mất thì khoản trừ tính thế nào, dựa vào chứng từ nào?
Về hai khoản cọc tách riêng, có bài Cọc giữ chỗ và cọc nhận xe: hai khoản khác nhau, hỏi cho rõ từng khoản. Về cách hỏi trước khi nhận xe liên quan đến xước và mất chìa, có bài Xước nhẹ, gãy gương, mất chìa: hỏi rõ cách tính đền bù trước khi nhận xe.
Những điều các nguồn chưa nói
- Không trang nào nói khoản cọc khi thuê xe máy thuộc loại nào trong bốn loại.
- Không trang nào nêu điện thoại, đồng hồ hay xe máy riêng có là “vật có giá trị khác” hay không.
- Không trang nào nói bên nhận đặt cọc hoặc ký cược phải bảo quản vật và bồi thường nếu mất.
- Không trang nào đưa mẫu giấy biên nhận khi giao vật; ngoài hai điểm bài của Viện kiểm sát nêu cho hợp đồng ký cược lập riêng, không trang nào đưa danh sách thông tin phải ghi.
- Không trang nào cho biết người thuê xe có thuộc nhóm người tiêu dùng của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng hay không.
Nguồn đã đối chiếu
- Bộ luật Dân sự, cổng văn bản Tòa án nhân dân tối cao: toaan.gov.vn: Bộ luật Dân sự
- Viện kiểm sát nhân dân TP. Hồ Chí Minh: vkstphcm.gov.vn: ký cược
- Trang xã Xuân Đông (Đồng Nai), đăng Luật Căn cước: xuandong.dongnai.gov.vn: Luật Căn cước
- Sở Tư pháp Tuyên Quang, về căn cước: Sở Tư pháp Tuyên Quang: căn cước
- Sở Tư pháp Tuyên Quang, về người tiêu dùng: Sở Tư pháp Tuyên Quang: người tiêu dùng
Hỏi cửa hàng về vật bảo đảm khi thuê xe
- Nếu có khoản phải để lại khi thuê, bằng tiền hay bằng vật, khoản đó được ghi là đặt cọc, ký cược hay cầm cố, và ghi ở đâu?
- Nếu được đề nghị gửi xe riêng, điện thoại hoặc đồng hồ, ai bảo quản vật, tình trạng lúc giao ghi thế nào, và nếu vật mất hoặc hỏng thì xử lý ra sao?
Số điện thoại của cửa hàng: 0334 699 969.