Bật đèn pha hay đèn cốt khi chạy trong phố đông và gặp xe ngược chiều: tra quy định về đèn chiếu xa, chiếu gần

Buổi tối bạn chạy xe thuê qua phố đông, xe ngược chiều tới gần và bạn chưa biết gạt nút nào để đổi giữa đèn chiếu xa và đèn chiếu gần. Bài này đọc Điều 14, 20 và 21 của Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 trên vbpl.vn cùng năm trang của Hà Nội, Cục Cảnh sát giao thông và Thanh Niên, để nêu văn bản ghi gì về đèn chiếu xa và nháy đèn, rồi gợi ý cách làm quen công tắc đèn trên xe thuê (không trang nào mô tả công tắc của xe thuê). Bài chỉ tổng hợp điều các trang viết, không phải tư vấn pháp lý cho từng tình huống và không nêu mức phạt.

Điều 20: bốn trường hợp phải tắt đèn chiếu xa

Trên vbpl.vn, Luật số 36/2024/QH15 mang trạng thái “Còn hiệu lực”, hiệu lực từ 01/01/2025, ngày cập nhật 29/03/2026. Chữ “người lái xe” trong luật chỉ người điều khiển xe cơ giới (Điều 2 khoản 9), và xe mô tô, xe gắn máy nằm trong nhóm xe cơ giới (Điều 34 khoản 1); vì vậy bài này hiểu Điều 20 áp dụng cho người đi xe máy.

Trang pháp luật của Hà Nội (pbgdpl.hanoi.gov.vn, 17/08/2024) chép lại khoản 1 và 2. Điểm b không nhắc xe ngược chiều; điểm c là trường hợp riêng cho xe đi ngược chiều. Điều 20 không ghi khoảng cách nào cho lúc gặp xe ngược chiều. Văn bản dùng chữ chiếu xa, chiếu gần; trang Cục Cảnh sát giao thông (25/11/2020) viết đèn chiếu xa còn gọi là đèn pha, còn chữ “cốt” không có trong trang nào.

Nháy đèn: văn bản chỉ nhắc ở tín hiệu xin vượt

Điều 14 khoản 5 ghi xe xin vượt phải có “báo hiệu nhấp nháy bằng đèn chiếu sáng phía trước hoặc còi”; trong đô thị và khu đông dân cư, từ 22 giờ hôm trước đến 05 giờ hôm sau, “chỉ được báo hiệu xin vượt bằng đèn”. Trang của Hà Nội đăng 06/08/2024 (pbgdpl.hanoi.gov.vn) chép lại khoản này.

Điều 14 chỉ viết “đèn chiếu sáng phía trước”, không nói chiếu xa hoặc chiếu gần. Khoản 3 đặt điều kiện vượt gồm không có xe chạy ngược chiều trong đoạn đường định vượt, nên bài này hiểu đây là tín hiệu gửi cho xe phía trước cùng chiều. Điều 21 chỉ nói về còi, không nói về đèn.

Thanh Niên (09/09/2026), lấy ví dụ ô tô, chú thích rằng nháy đèn xin vượt “không có nghĩa xe phía trước phải lập tức nhường đường” và khuyên người phía trước giảm tốc từ từ, không phanh gấp hoặc đánh lái đột ngột vì bị thúc giục.

Trang cũ ghi khác: xem ngày đăng trước khi áp dụng

Trang giải đáp của Cục Cảnh sát giao thông (csgt.bocongan.gov.vn, 25/11/2020) trả lời một người lái ô tô và dẫn luật năm 2008: khoản 12 Điều 8 nghiêm cấm “sử dụng đèn chiếu xa trong đô thị và khu đông dân cư”, trừ xe được quyền ưu tiên đang làm nhiệm vụ, khoản 3 Điều 17 cấm xe cơ giới đi ngược chiều gặp nhau dùng đèn chiếu xa. Theo Điều 88 khoản 3 của Luật 36/2024/QH15, luật số 23/2008/QH12 hết hiệu lực kể từ ngày luật mới có hiệu lực thi hành; ngoại lệ là các khoản chuyển tiếp 1, 2, 5 và 6 Điều 89, không nói về đèn. Trang Hà Nội đăng 17/08/2024 cũng nhắc luật năm 2008 với mốc 19h hôm trước đến 5h hôm sau, khác mốc 18 giờ đến 06 giờ của Điều 20.

Tìm công tắc chiếu xa, chiếu gần trên xe thuê

Cục Đăng kiểm Việt Nam, trong phản hồi đăng trên Thanh Niên ngày 17/08/2021, cho biết các hãng xe trên thế giới theo một trong hai hướng: có công tắc riêng để bật hoặc tắt đèn trước, hoặc cho đèn sáng khi động cơ chạy; cả hai hướng đều có “công tắc chuyển đổi chế độ chiếu xa hoặc chiếu gần”. Trang không nói công tắc đặt ở đâu, ký hiệu ra sao, cũng không nói xe thuê thuộc kiểu nào. Khi xe đã dừng hẳn, bạn có thể:

1. Xem các nút và cần gạt trong tầm tay khi cầm tay lái, chọn nút liên quan đến đèn; nút chưa rõ thì để yên.
2. Gạt hoặc nhấn thử lúc xe đứng yên, xem đèn trước có đổi không.
3. Tập đưa đèn về chiếu gần bằng một thao tác, để khỏi tìm nút khi xe ngược chiều tới gần; chưa rõ nút nào thì chụp ảnh cụm nút để hỏi cửa hàng.

Bài Lâu rồi không cầm lái: tập lại thăng bằng, phanh và quay đầu ở nơi vắng trước khi vào phố đông nói về việc tập ở nơi vắng trước khi vào phố đông; nếu có người quen thạo xe, bài Rủ người quen thạo xe đi cùng khi nhận xe: họ có thể giúp kiểm tra những gì nói họ có thể giúp kiểm tra gì khi nhận xe. Trang Câu hỏi thường gặp khi thuê xe máy có câu trả lời ngắn về việc thuê xe.

Nếu gặp trục trặc với đèn hoặc tín hiệu thì làm gì

• Chưa tìm được công tắc: dừng xe ở chỗ an toàn nếu còn điều khiển được, rồi mới tìm tiếp hoặc hỏi cửa hàng.
• Gạt mà đèn không đổi, hoặc lúc có lúc không: làm lại lúc xe đứng yên, ghi lại ngày, giờ, thời tiết và đoạn đường đã đi rồi báo cửa hàng; nếu đèn trước tắt hẳn hoặc chập chờn lúc trời tối thì đừng chạy tiếp, hãy dừng ở chỗ an toàn.
• Xe phía sau nháy đèn xin vượt: theo Điều 14 khoản 4, người ở phía trước quan sát; đủ điều kiện an toàn thì giảm tốc độ, có tín hiệu rẽ phải, đi sát bên phải (Thanh Niên ghi đi sát bên phải không có nghĩa lao xuống lề hay ép người đi xe máy bên cạnh); chưa đủ điều kiện thì có tín hiệu rẽ trái để báo chưa được vượt; Thanh Niên (2026) nói đó chỉ là tín hiệu báo, không phải đánh lái sang trái chặn xe sau.

Những điều không nên làm

• Không rời mắt khỏi đường để tìm công tắc: muốn xem nút thì dừng hẳn ở chỗ an toàn.
• Không tự độ đèn hoặc thêm công tắc trên xe thuê: Thanh Niên (2021) ghi lời Cục Đăng kiểm về chủ xe máy Honda tự “độ” lại công tắc đèn: “việc tự ý thay đổi thiết kế của nhà sản xuất là vi phạm quy định”. Cục dẫn khoản 2 Điều 55 của Luật Giao thông đường bộ, viết trước khi Luật 36/2024/QH15 có hiệu lực, và nói về chủ phương tiện; bài chưa đối chiếu lại điều này với luật mới. Với xe thuê, cách thận trọng là không tự sửa đèn hay công tắc.

Những điều các nguồn chưa nói

• Không trang nào định nghĩa “khu đông dân cư” hoặc “hệ thống chiếu sáng đang hoạt động”, cũng không nói một đoạn phố ở Hà Nội có thuộc điểm b không.
• Trong luật hiện hành, không trang nào nêu trường hợp được bật hoặc phải bật đèn chiếu xa; chỉ trang Cục Cảnh sát giao thông năm 2020 mô tả chế độ này dùng khi đi đường trường, cao tốc.
• Không trang nào nói nháy đèn ngoài tình huống xin vượt (để cảm ơn, báo xe khác hoặc xin nhường đường ở nút giao) có hợp lệ không.
• Không trang nào nói công tắc chiếu xa, chiếu gần nằm ở đâu hoặc có ký hiệu gì trên xe máy.
• Không trang nào cho biết mức xử phạt từ 01/01/2025 với xe máy dùng sai đèn chiếu xa; các trang nêu mức phạt dẫn văn bản năm 2019, 2021 hoặc nói về ô tô.

Nguồn đã đối chiếu

• Quốc hội, Luật 36/2024/QH15, vbpl.vn cập nhật 29/03/2026: vbpl.vn: Luật 36/2024/QH15
• Trang pháp luật của Hà Nội, đăng 17/08/2024: pbgdpl.hanoi.gov.vn: sử dụng đèn
• Cục Cảnh sát giao thông (Bộ Công an), 25/11/2020: csgt.bocongan.gov.vn: lỗi bật đèn pha
• Thanh Niên, 17/08/2021, phản hồi của Cục Đăng kiểm Việt Nam: thanhnien.vn: công tắc bật/tắt đèn
• Thanh Niên, 09/09/2026: thanhnien.vn: nháy đèn xin vượt
• Trang pháp luật của Hà Nội, đăng 06/08/2024: pbgdpl.hanoi.gov.vn: vượt xe

Hỏi cửa hàng trước khi ra phố buổi tối

• Nên nhờ cửa hàng chỉ ngay trên xe định nhận nút nào chuyển giữa chiếu xa và chiếu gần, nút nằm ở đâu và dấu hiệu nào cho biết đang ở chế độ nào.
• Nên báo cửa hàng ngay lúc nhận xe nếu gạt công tắc mà đèn trước không đổi hoặc nút bị kẹt, và hỏi sách hướng dẫn đúng dòng xe đó xem ở đâu.

Số điện thoại của cửa hàng: 0334 699 969.