Rét đậm, rét hại: các nguồn nói gì về giữ ấm tay, chân và mặt khi chạy xe

Trời rét đậm, đi lúc sáng sớm hoặc tối muộn, người lái có thể lo bàn tay, bàn chân và khuôn mặt lạnh buốt. Bài đọc lại các trang đã đối chiếu để xem chúng nói gì về giữ ấm tay, chân, mặt và về dấu hiệu cơ thể lạnh quá mức; mỗi ý ghi rõ cơ quan nói, ngày của từng trang có ở mục Nguồn đã đối chiếu. Các trang viết cho người dân nói chung, người làm việc ngoài trời và người đi mô tô ở Hoa Kỳ và Ontario (Canada), nên cuối bài có mục ghi những điều không trang nào nói. Bài không thay hướng dẫn của hãng xe hoặc của cửa hàng cho thuê.

Rét đậm, rét hại là gì, và con số ấy nói gì với người cầm lái

Cục Khí tượng Thủy văn, trong bài đăng 09:00 ngày 01/01/2025, định nghĩa hai mức theo nhiệt độ trung bình ngày của cả khu vực:

Trang nói thêm: hiện tượng chủ yếu được hiểu cho đồng bằng, trung du Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, không áp dụng cho vùng núi; mức dưới 15 và 13 độ phải gắn với trời nhiều mây, có thể có mưa nhỏ, còn ngày quang mây, đêm rất lạnh nhưng ban ngày nắng cao thì nhiệt độ trung bình vẫn có thể dưới 15 độ mà không được coi là rét đậm; thuật ngữ được dùng chủ yếu cho sản xuất nông nghiệp.

Đó là nhiệt độ trung bình của cả ngày, không phải nhiệt độ lúc đang chạy. Trang không đưa con số nào cho chuyện tay chân tê cứng, cũng không có con số cho chuyện dừng chuyến đi. Theo cách đọc của bài, đây là thông tin thời tiết để biết trước, chưa phải ngưỡng quyết định cho một chuyến xe.

Hai trang cùng nói đến việc hạn chế ra ngoài lúc lạnh. Trang phường Chương Mỹ (Hà Nội, 22/01/2026) nói ban đêm và sáng sớm. Hướng dẫn mùa lạnh của Cục Quản lý Môi trường y tế (Bộ Y tế), Trạm Y tế phường Tam Phú đăng lại (trang ghi cập nhật 15/1/2024), nói từ 9h đêm đến 6h sáng, trong phần khuyến cáo cho người dân, đặc biệt là người già và trẻ em.

Tay: găng vừa tay và găng ống dài

• Hướng dẫn mùa lạnh nói trên liệt kê găng tay trong danh sách trang phục ấm che chắn gió lùa khi ra ngoài.
• Motorcycle Safety Foundation (MSF, Hoa Kỳ), tờ về đồ bảo hộ, bản in lại tháng 4/2013: găng vừa tay cải thiện độ bám tay lái; găng quá rộng hoặc quá dày có thể gây khó thao tác các bộ điều khiển; găng quá chật làm hạn chế tuần hoàn nên tay sẽ lạnh. MSF cũng nói găng ống dài (gauntlet) ngăn gió lạnh lùa lên tay áo, và có găng dày, có lót hoặc cách nhiệt cho mùa lạnh.
• Sổ tay lái mô tô của Bộ Giao thông Ontario (cập nhật 31/3/2026): găng quan trọng cả khi lạnh lẫn khi ấm vì giữ tay lái và cần điều khiển tốt hơn.

Chân: tất, giữ khô, giày

Hướng dẫn mùa lạnh nói giữ cơ thể khô ráo, tránh ẩm ướt, đặc biệt vùng cổ, tay, chân, và đưa tất vào danh sách trang phục ấm. Phần dành cho người làm việc ngoài trời ngày mưa rét nêu giày ủng ấm, chống nước, vì quần áo, đầu tóc ướt làm mất nhiệt nhanh. Sơ đồ trong tờ MSF có dòng “giày bốt dày có cách nhiệt” nằm cạnh găng cách nhiệt, nhưng bản trích bị đảo cột nên bài không khẳng định dòng đó thuộc cột nào. Sổ tay Ontario nói bốt cần chắc, đủ cao để bảo vệ mắt cá, và tránh giày có khoen hoặc dây buộc có thể vướng vào các bộ điều khiển; đoạn này không riêng cho thời tiết lạnh. Về dép lê và giày khi lái xe số, xe côn, xem bài Đi dép lê hay giày khi lái xe số và xe côn: cần số có thể làm gì với mũi chân.

Mặt, cổ và đầu

• Trang Chương Mỹ khuyến cáo giữ ấm cơ thể, đặc biệt vùng đầu, cổ, ngực, tay và chân.
• Hướng dẫn mùa lạnh nêu khăn choàng, mũ và khẩu trang trong số trang phục ấm, và nói giữ khô vùng cổ.
• MSF nói mũ kín mặt (full-face) giảm tiếng ồn gió bên tai và luồng gió thổi vào mặt, vào mắt.
• Sổ tay Ontario nói không để lộ da trần, và hơi nước bám lên tấm che mặt của mũ sẽ nặng hơn khi trời lạnh.

Về khăn, hai trang không đối chiếu với nhau: hướng dẫn mùa lạnh liệt kê khăn choàng mà không nói loại khăn hay chuyện đi xe, còn MSF nói quần ống loe rộng, khăn quàng thả dài và những thứ tương tự nên tránh vì có thể vướng vào xe. Về đồ rộng vướng vào xe, xem thêm bài Mặc váy, áo dài hoặc quần ống rộng đi xe máy: tránh vướng bánh sau, xích và chân người ngồi sau.

Khi cơ thể báo lạnh quá mức

Hướng dẫn mùa lạnh nêu các biểu hiện cần chú ý: đau đầu, chóng mặt, tức ngực, khó chịu, tê bì chân tay; khi xuất hiện thì giữ ấm cơ thể ngay và đến cơ sở y tế kiểm tra sức khỏe. Văn bản này mô tả biểu hiện giảm thân nhiệt gồm run, kiệt sức, nhầm lẫn, mất trí nhớ, nói lơ và buồn ngủ, và nói run rẩy là dấu hiệu đầu tiên quan trọng cho thấy cơ thể đang mất nhiệt nên cần sưởi ấm ngay.

MSF nói giảm thân nhiệt có thể gây mất tập trung, phản xạ chậm và mất sự mượt, chính xác của cử động cơ. Sổ tay Ontario nói mối nguy lớn nhất có lẽ là mệt mỏi do lạnh, kèm lời nhắc mặc nhiều lớp, giữ khô và chú ý phản ứng chậm của bản thân. MSF còn nói đồ vừa cho chạy xe lúc lạnh có thể quá nóng khi dừng, nên mặc nhiều lớp để cởi bớt.

Những điều các nguồn chưa nói

• Không có nhiệt độ cụ thể nào được gắn với việc người lái bị tê hoặc phải dừng xe.
• Trang Chương Mỹ và hướng dẫn mùa lạnh là lời khuyên sức khỏe chung, không nhắc đến lái xe hoặc tay lái.
• MSF và Ontario viết cho người lái ở nơi của họ. Phần lạnh của Ontario xoay quanh tuyết, băng và nhiệt độ gần hoặc dưới đóng băng, khác nền nhiệt 13 đến 15 độ ở trên. Không trang nào viết riêng cho xe tay ga hoặc xe số ở Việt Nam.
• Không trang nào nói về tay nắm sưởi hoặc ốp tay lái.
• Bản trích tờ MSF bị đảo thứ tự cột và sơ đồ; bản trích trang Cục Khí tượng Thủy văn làm rơi ký hiệu độ.

Nguồn đã đối chiếu

• Cục Khí tượng Thủy văn (01/01/2025): vnmha.mae.gov.vn
• Cổng thông tin Chương Mỹ (22/01/2026): chuongmy.hanoi.gov.vn
• Tam Phú, bản đăng lại hướng dẫn của Bộ Y tế (15/1/2024): tytphuongtamphu.medinet.gov.vn
• Motorcycle Safety Foundation (4/2013): msf-usa.org
• Bộ Giao thông Ontario (31/3/2026): ontario.ca, thời tiết khó
• Bộ Giao thông Ontario, mục chuẩn bị (31/3/2026): ontario.ca, chuẩn bị lái

Hỏi cửa hàng khi đi xe lúc trời rét

• Xe thuê có gắn sẵn phụ kiện nào che hoặc giữ ấm cho tay khi trời rét không, và nếu có thì dùng ra sao.
• Nếu đúng ngày nhận xe gặp rét đậm, giờ nhận và giờ trả có dời được không, và cách tính thời gian thuê thay đổi thế nào.

Số điện thoại của cửa hàng: 0334 699 969.