Xe ga
Hộp số vô cấp trên xe ga hoạt động thế nào: giải thích dễ hiểu cho người chưa từng lái xe không số
Khoảng 6 phút đọc
Bạn đã quen xe số và vừa bước lên xe ga lần đầu: chân tìm cần số, tay tìm côn, rồi nhận ra không có gì để tìm. Bên phải chỉ có tay ga và tay phanh, bên trái chỉ có tay phanh. Xe vẫn đi, vẫn tăng tốc, vẫn chạy tới đâu cũng được mà bạn không sang số lần nào. Phía sau sự đơn giản đó là hộp số vô cấp, gọi tắt là CVT. Hiểu nó hoạt động thế nào sẽ giúp bạn vặn ga đúng cách, tránh những cú giật lúc xuất phát và biết vì sao xe ga phản ứng khác xe số khi lên dốc, xuống dốc hay chở nặng.
Xe ga không có cần số, vậy xe đổi tỷ số truyền bằng cách nào
Xe số có nhiều cặp bánh răng. Mỗi số là một tỷ số truyền cố định: số một nặng và khỏe, số bốn nhẹ và nhanh. Xe ga thay các bánh răng bằng hai puli nối với nhau bằng một dây đai. Mỗi puli gồm hai nửa hình nón có thể xích lại gần hoặc tách xa nhau:
- Puli chủ động nằm gần động cơ. Bên trong có các viên bi hoặc con lăn nhỏ. Máy quay càng nhanh, các viên này văng ra ngoài càng mạnh và ép hai nửa puli lại gần nhau.
- Puli bị động nằm gần bánh sau, có lò xo ép hai nửa lại với nhau, và có bộ ly hợp ly tâm.
- Dây đai chạy giữa hai puli. Khi puli chủ động khép lại, dây đai bị đẩy ra xa trục, vòng quay của nó “to” hơn, trong khi puli bị động mở rộng ra. Tỷ số truyền vì thế thay đổi liên tục, không có nấc.
Nói gọn: máy quay chậm thì xe ở tỷ số “nặng” để dễ xuất phát, máy quay nhanh thì xe dần chuyển sang tỷ số “nhẹ” để chạy nhanh. Mọi sự chuyển đó diễn ra tự động.
Từ lúc vặn ga đến lúc xe lăn bánh
- Máy nổ, chưa vặn ga: máy quay chậm, ly hợp ly tâm ngắt, xe đứng yên trên mặt phẳng dù đã mở khóa và nhả phanh (trên dốc xe sẽ tự lăn).
- Vặn ga nhẹ: máy quay nhanh dần. Tới một mức vòng quay nhất định, ly hợp ly tâm bắt đầu ăn và xe nhích đi.
- Tiếp tục vặn ga: xe tăng tốc, puli chủ động khép lại, tỷ số truyền chuyển dần sang nhẹ hơn.
- Nhả ga: lực kéo giảm, xe chậm dần, tỷ số truyền chuyển ngược về nặng khi máy quay chậm lại.
Khoảng trễ giữa lúc vặn ga và lúc xe thật sự đi chính là thời gian máy quay lên tới mức ly hợp ăn. Người mới có thể thấy xe “hơi ì” rồi bỗng bốc đi. Đó là đặc điểm của cách vận hành này, không phải lỗi.
Những gì khác với xe số khi bạn cầm lái
| Việc cần làm | Xe số | Xe ga |
|---|---|---|
| Xuất phát | Vào số một, tăng ga, nhả côn nếu có tay côn | Giữ thăng bằng, vặn ga từ từ, chờ ly hợp ăn |
| Tăng tốc | Lên số theo tốc độ | Vặn ga mượt, xe tự chuyển |
| Giảm tốc | Nhả ga, về số, dùng phanh | Nhả ga và dùng phanh; lực cản của máy yếu hơn |
| Chân trái | Dùng cho cần số | Để thoải mái trên sàn để chân |
| Dừng | Giữ phanh, có thể vào số mo | Nhả ga, giữ phanh; ly hợp tự ngắt nên trên dốc phải giữ phanh liên tục |
Thói quen lái xe ga cho đúng
- Vặn ga từ từ khi xuất phát, nhất là khi đứng giữa dòng xe hoặc trước người đi bộ. Vặn mạnh đột ngột làm ly hợp ăn gắt và xe bốc đi.
- Đừng vặn ga rồi nhả liên tục trong dòng xe nhích từng chút. Hãy giữ một mức ga đều hoặc dùng phanh để điều chỉnh tốc độ.
- Dùng phanh sớm hơn, vì xe ga không có phanh động cơ rõ như xe số. Khi xuống dốc dài, bóp phanh từng nhịp ngắn và đừng để phanh quá nóng.
- Giữ ga ổn định khi leo dốc. Vặn lên rồi nhả xuống lúc leo dốc có thể làm tỷ số truyền lên xuống liên tục, xe ì và giật.
- Chở nặng thì xuất phát chậm hơn, vì ly hợp phải kéo thêm khối lượng của người ngồi sau và hành lý.
Vì sao xe ga ì khi chở nặng và leo dốc
Ở chân dốc hoặc khi chở hai người, máy phải quay đủ nhanh để ly hợp ăn mà xe lại nặng hơn. Nếu bạn vặn ga ít, máy chưa quay đủ nhanh, ly hợp phải trượt lâu hơn mới kéo được xe, nên xe bò chậm, ly hợp nóng và mòn nhanh hơn. Cách xử lý đơn giản là chọn thời điểm vặn ga dứt khoát nhưng mượt khi xe còn ở chân dốc, rồi giữ ga ổn định thay vì vặn lên nhả xuống. Nếu xe vẫn quá ì, đừng vặn tối đa liên tục: hãy dừng ở chỗ an toàn và nghĩ lại việc chở thêm đồ hay người.
Những dấu hiệu nên báo cửa hàng
Xe ga có bộ truyền động nằm trong vỏ che. Người thuê không thể kiểm tra bên trong, nhưng có thể nhận ra những dấu hiệu bất thường để báo cho cửa hàng: xe rung hoặc giật mạnh mỗi lần xuất phát, tiếng rít hoặc tiếng kêu lạ từ phía bánh sau khi vặn ga, mùi khét sau khi dừng dốc, hoặc cảm giác máy gầm lên mà xe không tăng tốc. Hãy dừng ở chỗ an toàn, ghi lại hoàn cảnh xảy ra và báo cửa hàng, thay vì cố chạy tiếp hay tự mở vỏ xe.
Nếu bạn đang quen xe số
Việc khó nhất khi chuyển sang xe ga không phải kỹ thuật mà là thói quen: bàn chân trái tìm cần số, tay trái tìm côn. Hãy tập ở chỗ vắng cho tới khi tay trái chỉ còn việc bóp phanh. Các xe ga chạy xăng của cửa hàng được giới thiệu ở trang thuê xe ga Hà Nội (xe điện không có hộp số vô cấp, dây đai hay ly hợp ly tâm như trong bài này). Nếu bạn đang phân vân có nên chuyển sang xe không số, bài Bố mẹ đã quen xe số cả đời: thuê xe số quen tay hay thử xe ga cho đỡ mỏi? bàn về sự lựa chọn đó từ góc nhìn của người quen xe số lâu năm, còn Lâu rồi không cầm lái: tập lại thăng bằng, phanh và quay đầu ở nơi vắng trước khi vào phố đông có thêm bài tập thăng bằng và phanh cho người lâu chưa cầm lái. Số điện thoại của cửa hàng là 0334 699 969.