Xe số và xe côn
Sang số xe số không có tay côn: lên số, về số êm và phanh động cơ không bị giật
Khoảng 10 phút đọc
Muốn sang số xe số êm, hãy trả hết ga trước khi gạt, đạp cần dứt khoát hết hành trình rồi mới về ga từ từ. Xe số có cần số dưới chân trái nhưng không có tay côn, nên mỗi lần sang số êm hay giật phụ thuộc vào tay phải ngay lúc gạt. Gạt sai thời điểm, xe giật, bánh sau rít lên hoặc máy gằn vì số quá cao so với tốc độ. Bài này hướng dẫn cách sang số xe số theo một nhịp lặp lại được (nhả ga, gạt số, về ga) và cách dùng số thấp để giảm tốc mà xe không chúi, không ì máy. Sách hướng dẫn sử dụng của chiếc xe và lời dặn của cửa hàng lúc giao xe luôn được ưu tiên; đây là kỹ thuật chung, không có thông số của mẫu xe hay quy định giao thông.
Cần số làm gì khi xe không có tay côn
Trên xe số, cần số được nối với một bộ ly hợp (côn) tự động. Khi đạp cần số, đường truyền lực giữa động cơ và bánh sau tạm ngắt; khi nhả cần về vị trí cũ, lực kéo nối lại ở số mới. Vì thế tay ga quyết định độ êm: nếu máy đang kéo mạnh đúng lúc gạt, máy sẽ rú lên trong khoảnh khắc mất tải rồi đóng lại đột ngột khi nhả cần, và người lái thấy một cú giật. Khi đã trả hết ga, động cơ và bánh xe khớp lại nhẹ nhàng. Chiều đạp để lên số hay về số khác nhau giữa các xe, có xe còn có cả bàn đạp gót bên cạnh bàn đạp mũi chân, nên hãy nhờ cửa hàng chỉ sơ đồ số của đúng chiếc xe bạn nhận và đối chiếu với sách hướng dẫn.
Lên số: nhả ga, gạt số, về ga
- Lấy đà. Tăng tốc đều ở số đang đi tới khi tiếng máy nghe đã “bận” nhưng chưa gào.
- Nhả ga. Trả hết tay ga bằng một động tác mềm, không giật cổ tay.
- Gạt số. Đạp cần số dứt khoát hết hành trình theo chiều lên số tiếp theo.
- Nhả cần. Để cần số trở về hẳn vị trí cũ rồi đặt chân lại lên gác chân.
- Về ga. Mở ga từ từ khi lực kéo nối lại.
Cả chuỗi chỉ mất chừng thời gian đọc to năm bước trên. Lên số quá sớm khiến máy ì ở số mới; giữ số quá lâu thì máy gào và tốn xăng. Hãy nghe tiếng máy khi chạy, vì chính tiếng máy cho biết lúc xe sẵn sàng lên số. Xe không có đồng hồ vòng tua thì xem cách nghe tiếng máy và cảm nhận lực kéo để biết lúc lên số.
Về số mà không bị giật
- Giảm tốc trước. Trả ga và dùng cả hai phanh để hạ tốc độ.
- Về từng số một. Chỉ về số khi tốc độ đã giảm đủ cho số thấp hơn, rồi dừng một nhịp trước khi về số tiếp.
- Nhả cần đều. Đạp cần hết hành trình và để cần trở về từ từ, không buông cho bật lại.
- Xe thẳng, người thẳng. Về số xong trước khi vào cua, không về số khi đang nghiêng xe.
Về số khi tốc độ còn quá cao buộc động cơ quay vọt lên đột ngột, xe có thể chúi về trước và bánh sau bị nhảy. Trên mặt đường ướt, cú nhảy đó có thể thành cú trượt, nên hãy đặc biệt nhẹ tay trên vạch sơn, nắp cống và tấm sắt; bài về số trên đường ướt sau mưa nói kỹ hơn tình huống này.
Phanh động cơ mà không để máy bị ì
Số càng thấp thì khi trả ga, lực phanh động cơ càng lớn; điều này giúp giữ tốc độ khi xuống dốc thoải và hỗ trợ giảm tốc trước ngã tư. Nhưng phanh động cơ không thay được phanh: việc dừng xe vẫn do phanh đảm nhận. Ngược lại, máy bị ì khi số quá cao so với tốc độ: máy gằn, rung và gần như không phản ứng khi mở ga. Với dốc dài ngoài thành phố, xem thêm xuống đèo dài bằng xe số.
Các nguyên nhân trong bảng chỉ là ví dụ, không phải chẩn đoán. Rung, xe bốc yếu, gạt hụt số hay xe chúi cũng có thể do lỗi cơ khí. Đừng cố đạp mạnh hoặc đạp liên tục khi cần số nặng bất thường; nếu xe phản ứng lạ, hãy dừng ở chỗ an toàn và hỏi cửa hàng trước khi đi tiếp.
| Bạn nhận thấy | Nguyên nhân thường gặp | Nên làm gì |
|---|---|---|
| Rung và bốc yếu khi mở ga | Số quá cao so với tốc độ | Trả ga, về một số rồi mở ga lại |
| Tiếng máy cao, “bận”, tốc độ vẫn tăng | Xe đã sẵn sàng lên số | Nhả ga, gạt lên số, về ga |
| Giật đúng lúc gạt số | Chưa trả hết ga, hoặc buông cần quá nhanh | Trả hết ga trước, nhả cần đều |
| Máy rú và xe chúi sau khi về số | Tốc độ còn quá cao so với số thấp hơn | Phanh nhiều hơn trước khi về số |
| Cần đã gạt nhưng như chưa vào số | Chưa đạp hết hành trình | Trả ga và đạp lại, dứt khoát |
Dừng xe và xuất phát lại
Khi giảm tốc để dừng, về số dần từng cấp để lúc xe đứng hẳn thì đã ở số 1. Xuất phát lại khi đó chỉ cần nhìn phía trước và mở ga nhẹ; cố đi bằng số cao hơn sẽ khiến máy ì và xe bò chậm. Trong lúc chờ, luôn giữ một phanh. Nếu xe có đèn báo số mo (N), dùng đèn này để chắc chắn xe ở số mo trước khi khởi động máy theo sách hướng dẫn. Mới chuyển từ xe ga sang thì đọc thứ tự nổ máy, vào số và xuất phát cho người chỉ quen xe ga; còn đang phân vân giữa hai loại xe cho phố đông, xem xe số hay xe ga khi đi qua nhiều đèn đỏ.
Những việc không nên làm với cần số
- Không gạt số khi tay ga vẫn đang mở.
- Không để chân trên cần số khi chạy; một lực đè nhẹ cũng có thể làm ngắt truyền lực hoặc đẩy cần vào lưng chừng giữa hai số.
- Không dậm liền một mạch qua nhiều số khi xe đang chạy nhanh.
- Không về số giữa khúc cua.
- Không đạp quá số mình cần; với xe có sơ đồ số vòng, đạp thêm một lần có thể đưa xe vào số ngoài ý muốn.
- Không đá hoặc cố bẻ cần số khi cần bị nặng, kẹt.
Khi bị hụt số hoặc lọt vào khoảng giữa hai số
Hụt số, tức cần đã gạt nhưng không số nào vào khớp, khiến máy rú tự do mà xe không có lực kéo. Hãy trả ga ngay, giữ xe thẳng và phanh khi cần. Khi tiếng máy đã dịu và tốc độ trong tầm kiểm soát, đạp cần dứt khoát để chọn số hợp với tốc độ.
Nếu số liên tục bị nhảy ra, cần số lỏng hoặc cong, hay có số không vào được, hãy coi đó là hỏng hóc: giảm tốc dần, bật xi nhan và tách khỏi dòng xe tới chỗ an toàn khi vẫn còn điều khiển xe bình tĩnh được. Dừng hẳn thì tắt máy. Không cố đạp, không tự uốn lại cần số hay tháo gì ra; chụp ảnh, ghi lại xe đang ở số mấy và cảm giác lúc đó, rồi báo cửa hàng trước khi đi tiếp. Những gì nên báo được liệt kê trong bài xe số bị nhảy số, tuột số khi đang chạy. Có người bị thương hoặc có khói, lửa thì việc đầu tiên là gọi cấp cứu 115 hoặc cứu hỏa 114.
Đi số nào trong từng tình huống quen thuộc ở Hà Nội
Kỹ thuật ở trên dùng được ở mọi nơi; điều khác biệt ở Hà Nội là bạn phải dùng nó dày hơn nhiều. Bảng dưới nêu nguyên tắc cho từng tình huống thường gặp, không nêu con số tốc độ, vì thời điểm đúng còn tùy xe, tải và tiếng máy.
| Tình huống | Nguyên tắc chọn số | Vì sao |
|---|---|---|
| Rời đèn đỏ khi xe vây kín bốn phía | Số 1, mở ga nhẹ, chỉ lên số khi đám đông quanh bạn đã giãn ra | Lên số sớm trong đám đông khiến máy ì đúng lúc bạn cần xe phản ứng nhanh |
| Bò chậm như đi bộ trong ngõ phố cổ | Giữ số 1 hoặc 2 và điều tốc bằng tay ga | Gạt số liên tục ở tốc độ đi bộ làm xe chòng chành; số thấp cho bạn kiểm soát êm hơn |
| Chạy đều trên trục lớn như Nguyễn Văn Cừ | Số cao nhất khi tiếng máy đã thư thái, về một số nếu xe có vẻ đuối | Số cao tiết kiệm xăng và êm, nhưng chỉ khi tốc độ đủ để kéo |
| Tiến vào ngã tư đông | Phanh trước, rồi về từng số một để tới nơi đã ở số 1 | Bạn sẵn sàng dừng hoặc đi tiếp mà không phải mò số giữa ngã tư |
| Leo dốc lên cầu dài khi chở người ngồi sau | Về số trước khi xe chậm rõ rệt, không chờ máy ì mới về | Chờ máy gằn mới về số sẽ bị giật mạnh hơn vì xe đang chịu tải |
| Đường ướt sau cơn mưa | Sang số sớm hơn và nhả cần chậm hơn bình thường | Bánh sau còn ít độ bám để hấp thụ bất kỳ cú giật nào |
Ba câu người thuê hay hỏi sau ngày đầu
Có được nhảy số, ví dụ từ số 4 về số 2 không?
Nhảy số khi về là cách nhanh nhất để xe chúi, vì động cơ phải vọt vòng tua cho hai cấp số cùng lúc. Hãy về từng số một và dừng một nhịp giữa hai lần; nếu cần giảm nhiều tốc độ thật nhanh, dùng phanh trước rồi về số khi tốc độ đã hạ. Nhảy số khi lên ít nguy hiểm hơn nhưng khiến máy ì, nên hiếm khi có lợi.
Dừng đèn đỏ lâu có nên về số mo không?
Trên xe số không tay côn, ly hợp tự động đã ngắt khi máy chạy không tải, nên xe không cần về số mo để đứng yên khi đang ở số. Nhiều người giữ số 1 và giữ một phanh để sẵn sàng đi. Số mo có ích khi bạn muốn buông tay khỏi ghi-đông, hoặc trước khi nổ máy lại theo sách hướng dẫn.
Xe cứ nhích về trước khi ở số 1 dù đã trả hết ga, có bình thường không?
Không. Khi đã trả hết ga, ly hợp tự động phải nhả và xe phải đứng yên dù đang ở số. Xe nhích hoặc phải giữ phanh thật chặt khi máy chạy không tải có thể là dấu hiệu ly hợp không nhả hết; ghi lại thời điểm xảy ra và báo cửa hàng thay vì tập cho quen.
Câu hỏi nên hỏi cửa hàng về cách sang số của chiếc xe này
- Cần số của xe này đạp chiều nào để lên số, và từ số cao nhất có vòng về số mo không?
- Xe này có sang số được khi đứng yên không, hay phải vào số 1 trước khi xe dừng hẳn?
Khi chở người ngồi sau, sang số cần mềm hơn nữa: xem chở người ngồi sau bằng xe số mà không bị giật. Nếu phải khởi hành lên dốc hầm gửi xe hoặc xe chết máy giữa đường, đọc tiếp xe số lên dốc hầm gửi xe không bị trôi lùi và xe số chết máy giữa ngã tư.
Thuê xe số ở Long Biên
Muốn làm quen cần số trên đúng chiếc xe sẽ thuê? Thuê xe máy Nguyễn Hà ở Ngõ 5 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên (gần Bến xe Gia Lâm), mở cửa 09:00–21:00 hằng ngày. Gọi 0334 699 969, nhắn Zalo hoặc WhatsApp để hỏi mẫu xe số đang có; xem vị trí cửa hàng trên Google Maps. Giá thuê theo ngày có trong bảng giá thuê xe máy Hà Nội.
