Xuống đèo dài bằng xe số: về số thấp để phanh động cơ thay vì bóp phanh liên tục

Con dốc dài cứ kéo xuống, xe bắt đầu nhanh dần và ngón tay bạn tự động bóp phanh. Bóp rồi nhả, bóp rồi nhả, rồi đến lúc bóp mãi mà tay phanh vẫn mềm. Rất có thể phanh đã quá nóng. Xuống dốc dài bằng xe số có một công cụ dễ bị quên: chính động cơ. Về số thấp trước khi xuống và để máy giữ bớt tốc độ giúp phanh không phải làm việc liên tục. Bài này giải thích cách làm, cách chọn số, và việc nên làm khi thấy phanh có dấu hiệu yếu.

Vì sao bóp phanh liên tục là cách xuống dốc dễ hỏng

Phanh biến động năng của xe thành nhiệt. Xuống dốc dài, xe liên tục nhận thêm năng lượng từ trọng lực, nên má phanh và tang trống hoặc đĩa phanh nóng dần. Khi quá nóng, lực phanh giảm dù bạn bóp mạnh hơn. Người lái thấy tay phanh mềm, hành trình dài hơn, hoặc ngửi thấy mùi khét. Tình huống này nguy hiểm vì nó xuất hiện đúng lúc xe đang xuống nhanh và bạn cần phanh nhất.

Phanh động cơ giúp chia việc: động cơ giữ một phần tốc độ, phanh chỉ cần điều chỉnh thêm.

Phanh động cơ hoạt động thế nào

Khi bạn nhả ga mà xe vẫn đang vào số, bánh sau kéo trục máy quay. Máy có lực cản nội bộ (nén khí, ma sát), nên xe chậm lại mà bạn không chạm vào phanh. Số càng thấp thì lực cản này càng rõ ở cùng một tốc độ. Vì vậy cùng một con dốc, số hai giữ xe chặt hơn số bốn.

Với xe số không có tay côn, ly hợp ly tâm chỉ nối khi máy quay đủ nhanh. Nếu xe chạy rất chậm và máy xuống gần chế độ chạy không tải, ly hợp ngắt và phanh động cơ biến mất. Vì vậy hãy chọn số sao cho máy vẫn quay ở mức vừa phải, không chọn số cao để xe lăn với máy gần như im.

Các bước xuống dốc dài bằng xe số

1. Về số trước khi vào dốc, không đợi xe đã nhanh rồi mới tìm số. Giảm tốc bằng phanh, nhả ga, rồi về số thấp hơn một nấc. Với xe côn tay, bóp côn khi về số rồi thả côn êm, không buông đột ngột.
2. Chọn số theo độ dốc: dốc nhẹ thì số ba, dốc rõ thì số hai. Đây là gợi ý để bạn thử, vì mỗi xe có lực cản khác nhau. Nếu xe vẫn tăng tốc dù đã nhả ga, hãy về thêm một số.
3. Nhả ga hẳn, để máy giữ tốc độ. Không vặn ga để “cho xe có lực”.
4. Dùng phanh ngắn và nhẹ khi cần chỉnh tốc độ hoặc vào cua: bóp cả phanh trước lẫn phanh sau, rồi nhả để má phanh nguội đi một chút.
5. Nhìn xa phía trước, để tránh phải phanh gấp: xe đi chậm, người băng ngang, khúc cua khuất.

Khi về số, hãy giảm từng nấc và ở tốc độ vừa phải. Đạp từ số bốn thẳng xuống số hai khi xe đang nhanh có thể làm bánh sau khựng lại hoặc trượt, nhất là khi mặt đường ướt.

Điều không nên làm

• Về số mo để xe lăn xuống dốc. Xe không còn lực cản của máy, tốc độ tăng nhanh và bạn chỉ còn mỗi phanh.
• Bóp côn suốt đoạn dốc với xe côn tay. Bạn mất phanh động cơ và tay côn mỏi dần.
• Tắt máy khi xuống dốc. Máy tắt thì lực cản của máy không còn đáng tin, nhất là với xe có ly hợp ly tâm. Xoay chìa về vị trí tắt còn làm mất đèn phanh, đèn pha và còi, và nếu xoay quá vị trí tắt, cổ lái có thể bị khóa.
• Bám theo xe phía trước sát hơn bình thường vì nghĩ đã có phanh động cơ. Hãy giữ khoảng cách rộng hơn, nhất là khi trời mưa.

Dấu hiệu phanh bắt đầu yếu và cách xử lý

Tay phanh mềm dần, phải bóp sâu hơn mới giữ được xe, mùi khét từ bánh xe, hoặc tiếng rít bất thường là những dấu hiệu bạn không nên bỏ qua. Cách xử lý:

1. Về thêm một số, từng nấc một và nhả ga trước khi về số, để máy gánh thêm phần lực cản.
2. Dùng cả hai phanh, bóp vừa phải, đừng khóa bánh.
3. Tìm chỗ dừng an toàn ở ven đường, càng ít dốc càng tốt, dựng xe chắc bằng chân chống, tắt máy và để phanh nguội tự nhiên. Đừng tạt nước lên bánh xe đang nóng.
4. Khi phanh vẫn còn yếu sau khi đã nguội, không chạy tiếp: gọi cửa hàng và báo rõ vị trí, tình trạng phanh.

Tập trước ở một đoạn dốc ngắn

Nếu bạn chưa từng dùng phanh động cơ, hãy thử trước ở một đoạn dốc ngắn, vắng xe. Về số hai trước chân dốc, nhả ga hẳn và cảm nhận xe tự giảm tốc ra sao. Sau đó thử số ba ở cùng đoạn dốc để so sánh. Việc này giúp bạn biết chiếc xe thuê của mình giữ tốc độ mạnh hay yếu, thay vì phải đoán giữa một con dốc dài. Nếu xe vẫn tăng tốc dù đã về số thấp, đó là dấu hiệu bạn cần dùng phanh sớm hơn và chạy chậm hơn.

Khi chở người ngồi sau hoặc hành lý

Xe nặng hơn thì năng lượng cần tiêu hao khi xuống dốc cũng lớn hơn, nên phanh nóng nhanh hơn. Hãy về số thấp hơn một nấc so với khi đi một mình, và dặn người ngồi sau ngồi yên, không dồn người về phía trước. Bài Chở người ngồi sau bằng xe số: sang số thế nào để người ngồi sau không bị gật đầu hay dồn vào lưng bạn nói thêm về cách sang số êm khi có người ngồi sau.

Trước khi đi đường dốc dài bằng xe thuê

Xuống dốc dài cần phanh còn tốt và lốp đủ hơi. Khi nhận xe, hãy bóp thử tay phanh trước và đạp thử bàn đạp phanh sau lúc xe đứng yên, rồi hỏi cửa hàng có cho chạy thử chậm không. Hãy hỏi cửa hàng từ lúc đặt xem xe thuê được đi tới khu vực nào, xa tới đâu. Bài Vào cua gắt trên đường đê hoặc đường ngoại thành: giảm tốc trước cua, nhìn xa và không phanh gấp giữa cua là phần nối tiếp cho những đoạn có cua. Số liên lạc của cửa hàng là 0334 699 969.