Bảo hiểm tai nạn cho người lái và người ngồi sau: bắt buộc và tự nguyện khác nhau ở đâu

Người thuê xe máy vài ngày ở Hà Nội có thể băn khoăn: ngoài bảo hiểm bắt buộc của chủ xe, có nên mua thêm bảo hiểm tai nạn người ngồi trên xe máy cho người lái và người ngồi sau không? Bài đối chiếu bảy trang: bốn trang của cơ quan nhà nước, một bản tóm tắt luật trên trang của Chính phủ và hai trang của công ty bảo hiểm (PVI, Bảo Minh). Không trang nào bàn riêng về xe thuê, nên bài không kết luận nên hoặc không nên mua cho một chuyến thuê cụ thể; bài chỉ nêu mỗi trang nói gì, chỗ chưa rõ và câu nên hỏi công ty bảo hiểm. Bài không thay tư vấn của công ty bảo hiểm hoặc của luật sư.

Bắt buộc và tự nguyện: hai loại bảo hiểm, hai mục đích

Trang Cục Cảnh sát giao thông (CSGT) ngày 01/10/2023 tách hai nhóm. Bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc, theo Nghị định 67/2023/NĐ-CP, nhằm bảo vệ nạn nhân (người thứ ba, người bị va chạm) khi chủ phương tiện gây tai nạn. Bảo hiểm tai nạn cho lái, phụ xe và người ngồi trên xe là loại tự nguyện, dành cho người lái và người cùng ngồi khi bị thiệt hại về tính mạng, thân thể; phạm vi và quyền lợi tùy chính sách công ty và gói đã mua, còn việc mua tùy nhu cầu thực sự và khả năng tài chính. Cột phải của bảng dưới là cách hai công ty tự mô tả sản phẩm, không phải quy định.

Phí của cả hai tính theo phần trăm số tiền bảo hiểm, nên chỉ so được hai báo phí khi số tiền bảo hiểm giống nhau. Ví dụ giả định theo biểu phí Bảo Minh: số tiền bảo hiểm 60.000.000 đồng cho một người, thuộc mốc từ 45.000.000 đến 75.000.000 đồng, phí 0,30%, thì 60.000.000 × 0,30% = 180.000 đồng cho một người trong 1 năm. Biểu phí đó nêu cho chủ xe là người Việt; trang không nói một giấy chứng nhận ghi được bao nhiêu người.

Người lái và người ngồi sau trong văn bản về bảo hiểm bắt buộc

Mục Hỏi đáp CSTC trên cổng thông tin của Bộ Tài chính (Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm trả lời, trang ghi 09/07/2025) chép một số điều của Nghị định 67/2023/NĐ-CP; hai đoạn dưới đây đáng đọc cạnh nhau. Điểm a khoản 5 Điều 3 định nghĩa người thứ ba là người bị thiệt hại về sức khỏe, tính mạng, tài sản do xe cơ giới gây ra, trừ người lái xe, người trên xe và hành khách trên chính chiếc xe đó. Điều 7 khoản 1 lại đưa vào phạm vi bảo hiểm thiệt hại về sức khỏe, tính mạng của hành khách trên chiếc xe đó (điểm b); hai điểm của khoản này không nhắc người lái xe.

Trang PVI viết rằng bảo hiểm bắt buộc không chi trả cho chủ xe, chép phạm vi bắt buộc có thiệt hại thân thể, tính mạng của hành khách ngồi trên chính chiếc xe đó, rồi trong bảng so sánh lại ghi phạm vi của bảo hiểm bắt buộc là “chỉ cho bên thứ ba”. Các đoạn trích không giải thích từ “hành khách”, nên bài không chọn cách hiểu nào và không kết luận người ngồi sau có được chi trả không trong một vụ cụ thể. Giấy chứng nhận, giới hạn trách nhiệm và các điểm loại trừ của bảo hiểm bắt buộc nằm ở bài Bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc của xe máy: xem giấy chứng nhận và hỏi gì về giới hạn.

Hai văn bản mới hơn cần để ý. Trang cổng thông tin tỉnh Hưng Yên (13/07/2026) cho biết Nghị định 220/2026/NĐ-CP, ban hành ngày 22/6/2026, sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 67/2023/NĐ-CP, hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 năm 2026; các điều trang chép là Điều 32, 33, 37, 38, 45 và 58, đều về bảo hiểm trong hoạt động đầu tư xây dựng. Bản tóm tắt trên trang của Chính phủ (28/01/2026) nói Luật số 139/2025/QH15, thông qua ngày 10/12/2025, sửa đổi Luật Kinh doanh bảo hiểm và có hiệu lực từ ngày 01/01/2026; bản tóm tắt không nhắc Điều 18, 19, 21 (ba điều dẫn ở mục sau). Bài chưa đọc toàn văn hoặc bản hợp nhất của hai văn bản, nên cần đối chiếu văn bản đang có hiệu lực.

Hai trang của công ty bảo hiểm và các điều khoản loại trừ

PVI (trang ngày 22/05/2026) mô tả sản phẩm “Bảo hiểm Trách nhiệm bồi thường đối với người ngồi trên Xe máy”: phạm vi gồm tử vong hoặc thiệt hại thân thể của người ngồi trên xe, chủ xe, người điều khiển xe do tai nạn khi xe đang di chuyển hoặc lúc lên, xuống xe; đối tượng được bảo hiểm là trách nhiệm bồi thường của chủ xe (người điều khiển xe) với những người cùng ngồi. Trang khuyên mua thêm bảo hiểm xe máy tự nguyện nếu thường xuyên di chuyển nhiều, với lý do đã nêu ở mục trên. Đó là lời khuyên của một công ty đang bán sản phẩm; phần mô tả này cũng không có danh sách loại trừ.

Bảo Minh (trang không ghi ngày, đọc ngày 27/10/2026) gọi sản phẩm là “Bảo hiểm tai nạn người ngồi trên xe mô tô”: người được bảo hiểm là lái xe và những người khác được chở trên xe. Phạm vi là thiệt hại thân thể do tai nạn khi xe đang hoạt động, đang lên xuống xe, qua cầu, qua đò, qua phà; thời hạn 1 năm; thương tật trả theo bảng tỷ lệ do Bảo Minh ban hành theo QĐ số 0680/2025-BM/CN ngày 10/04/2025; riêng thương tật tạm thời khi số tiền bảo hiểm trên 20 triệu đồng một người một vụ, trang nêu công thức riêng có tính theo số ngày điều trị, tối đa 180 ngày một vụ. Trang tự gọi phần này là bảng tóm tắt và dẫn sang quy tắc bảo hiểm tự nguyện xe mô tô để xem chi tiết.

Không thuộc phạm vi theo trang Bảo Minh: cố ý tự gây tai nạn; đánh nhau, trừ khi xác nhận là tự vệ; dùng và bị ảnh hưởng của rượu, bia vượt nồng độ theo quy định của pháp luật, ma túy và chất kích thích tương tự; cảm đột ngột, trúng gió, bệnh tật; ngộ độc thức ăn, đồ uống, dùng thuốc không theo chỉ dẫn của cơ quan y tế. Hai trang mô tả đối tượng theo hai cách, nên câu cần hỏi trước tiên là người lái có thuộc phạm vi không, không chỉ người ngồi sau.

Về điều khoản loại trừ, bài của ThS. Trần Linh Huân và Đoàn Thị Thu Hiền trên trang Viện kiểm sát nhân dân tối cao (20/12/2023) trích khoản 2 Điều 19 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022: doanh nghiệp bảo hiểm phải quy định rõ điều khoản loại trừ trong hợp đồng, giải thích rõ ràng, đầy đủ và có bằng chứng xác nhận bên mua đã được giải thích và hiểu rõ. Bài nhắc thêm Điều 18 (hợp đồng lập thành văn bản) và Điều 21 (điều khoản không rõ ràng được giải thích theo hướng có lợi cho người mua). Phần đề xuất của hai tác giả là ý kiến riêng, không phải quy định hiện hành.

Những điều không nên làm

• Không coi hợp đồng giá thấp bán ven đường là bảo hiểm bắt buộc: trang CSGT ngày 01/10/2023 nêu có điểm bán chỉ 10.000 đồng, 20.000 đồng, người bán không giải thích được điều khoản, người mua lầm tưởng đó là bảo hiểm bắt buộc.
• Không quyết định chỉ từ bảng tóm tắt: xin quy tắc và điều khoản đầy đủ, đặc biệt phần loại trừ, trước khi trả phí (gợi ý chung của bài).
• Không mặc định cả người lái lẫn người ngồi sau được chi trả chỉ vì có một giấy chứng nhận; cần thấy loại người được bảo hiểm ghi trong giấy hoặc điều khoản.
• Không so phí của hai sản phẩm khi số tiền bảo hiểm khác nhau.

Nếu còn phân vân trước khi mua thì làm gì

1. Nếu hai trang nói khác nhau về người được bảo hiểm: hỏi công ty bảo hiểm bằng tin nhắn hoặc thư điện tử về từng người, người lái và người ngồi sau, rồi giữ câu trả lời (gợi ý chung của bài).
2. Nếu người bán không giải thích được phần loại trừ: khoản 2 Điều 19, theo đoạn trích ở trên, đặt việc giải thích lên doanh nghiệp bảo hiểm; có thể xin bản quy tắc, đối chiếu từng loại trừ trước khi trả phí, hoặc hỏi một nơi bán khác.
3. Nếu chuyến thuê chỉ vài ngày mà sản phẩm ghi thời hạn 1 năm: hỏi có thời hạn ngắn hơn không; các trang đã đọc không cho biết có loại đó.
4. Nếu người đi không đứng tên xe: khoản 1 Điều 3, theo đoạn Bộ Tài chính trích, nêu chủ xe cơ giới là chủ sở hữu hoặc người được chủ sở hữu giao chiếm hữu, sử dụng hợp pháp xe; các trang không áp dụng điều này cho xe thuê, nên hỏi công ty bảo hiểm ai được mua và tên ai ghi trên giấy.
5. Nếu đã có bảo hiểm du lịch: hỏi công ty đó điều khoản có nhắc đến đi xe máy không; các trang đã đọc không mô tả sản phẩm ấy.

Các câu hỏi chung khi thuê xe có ở trang Câu hỏi thường gặp khi thuê xe máy; các bước thuê xe nói chung có ở trang Thủ tục thuê xe máy ở Hà Nội: các bước và điều cần hỏi.

Những điều các nguồn chưa nói

• Không trang nào nói riêng về xe máy thuê hoặc người thuê xe (bảy trang không có “thuê xe” và “người thuê”), nên cũng không trang nào cho biết người thuê có thuộc nhóm chủ xe cơ giới của khoản 1 Điều 3 không.
• Không trang nào giải thích từ “hành khách”, cho biết người ngồi sau xe máy có thuộc nhóm đó không, hoặc nối điểm a khoản 5 Điều 3 với điểm b khoản 1 Điều 7.
• PVI không nêu số tiền bảo hiểm hoặc danh sách loại trừ cho sản phẩm này; Bảo Minh chỉ nêu biểu phí cho chủ xe là người Việt, còn điều kiện mua cho người nước ngoài và thời hạn ngắn hơn 1 năm không có trên trang (menu chỉ liệt kê tên các sản phẩm du lịch).
• Không trang nào chép các bước và giấy tờ yêu cầu bồi thường cho sản phẩm tự nguyện này; PVI và Bảo Minh có mục “Hướng dẫn bồi thường” trên thanh điều hướng, Bảo Minh có thêm thẻ “BỒI THƯỜNG”; bản đã đọc không có nội dung ở các mục đó.
• Bài chưa đọc toàn văn Nghị định 220/2026/NĐ-CP, Luật 139/2025/QH15 hoặc bản hợp nhất Nghị định 67/2023/NĐ-CP; trang Hưng Yên không nhắc Điều 3 và Điều 7.

Nguồn đã đối chiếu

• Cục CSGT, Bộ Công an, 01/10/2023: csgt.bocongan.gov.vn
• Bộ Tài chính, mục Hỏi đáp CSTC, câu hỏi số 110625-6, trang ghi 09/07/2025: nif.mof.gov.vn
• VKSND tối cao, bài đăng 20/12/2023: vksndtc.gov.vn
• Hưng Yên, cổng thông tin điện tử của tỉnh, 13/07/2026: hungyen.gov.vn
• Chính phủ, chuyên trang Xây dựng chính sách, 28/01/2026 (nguồn phụ, tóm tắt luật): xaydungchinhsach.chinhphu.vn
• PVI, 22/05/2026 (công ty bán bảo hiểm): online.pvi.com.vn
• Bảo Minh, trang sản phẩm không ghi ngày, đọc 27/10/2026 (công ty bán bảo hiểm): baominh.com.vn

Hỏi cửa hàng về bảo hiểm tai nạn khi nhận xe

• Xe này có kèm bảo hiểm tai nạn cho người lái và người ngồi sau không; nếu có, xin xem giấy chứng nhận hoặc điều khoản, ghi lại ai là người được bảo hiểm và hết hạn ngày nào.
• Nếu muốn mua thêm bảo hiểm tai nạn cho chuyến thuê, cửa hàng có hướng dẫn nơi mua không, và khi xe không đứng tên người thuê thì tên ai được ghi trên giấy chứng nhận?

Số điện thoại của cửa hàng: 0334 699 969.

Bài liên quan: Tai nạn xe thuê: bảo hiểm y tế, bảo hiểm của chủ xe và viện phí.