Thời tiết và kỹ năng
Tập phanh gấp xe ga ở bãi trống: bóp đồng thời hai phanh trước khi ra phố
Khoảng 9 phút đọc
Nhiều người đi xe ga quen chỉ bóp một tay phanh, thường là tay trái. Đến lúc cần dừng gấp, tay còn lại gần như chưa từng dùng, và xe dừng chậm hơn hoặc bánh sau trượt. Với xe thuê, bạn lại chưa quen độ nhạy của phanh trên chiếc xe đó. Bài này hướng dẫn một bài tập chậm ở bãi trống để làm quen với việc bóp đồng thời hai phanh, dựa trên sách hướng dẫn sử dụng Honda LEAD 125 bản Việt Nam. Bài tập không thay cho lớp học lái xe có người hướng dẫn và không phải để tập dừng ở tốc độ cao.
Trả lời nhanh
Sách hướng dẫn Honda LEAD 125 dặn: để giảm tốc hoặc dừng, nhả hoàn toàn tay ga và sử dụng đồng thời cả tay phanh trước và tay phanh sau; để phanh đạt hiệu quả tối ưu, dùng đồng thời cả hai phanh. Hãy tập điều đó ở một bãi trống, khô, bằng phẳng, vào ban ngày, với tốc độ không nhanh hơn người đi bộ nhanh: nhả ga hoàn toàn, bóp đều hai tay phanh, nhẹ lúc đầu rồi mạnh dần, giữ tay lái thẳng và mắt nhìn phía trước. Dừng tập ngay nếu bánh xe trượt, tay phanh chạm tay nắm hoặc xe kéo lệch một bên, và báo cửa hàng.
Sách hướng dẫn Honda nói gì về phanh
Sách hướng dẫn sử dụng Honda LEAD 125 (mã NHX125, bản quyền 2024) có nhiều đoạn về phanh. Bảng dưới gom lại những điểm liên quan đến việc dừng xe:
| Nội dung | Sách ghi | Trang |
|---|---|---|
| Cách dừng xe | Nhả hoàn toàn tay ga và sử dụng đồng thời cả tay phanh trước và tay phanh sau | 21, 64 |
| Hiệu quả phanh | Để phanh đạt hiệu quả tối ưu, sử dụng đồng thời cả phanh trước và phanh sau | 13, 14 |
| Phanh gấp | Phanh gấp có thể làm giảm độ ổn định của xe | 13 |
| Khi rẽ | Nếu có thể, giảm tốc trước khi rẽ, nếu không xe có thể bị trượt; phanh trước khi rẽ, vặn ga từ từ khi qua đoạn rẽ | 13, 21 |
| Đường ướt | Mặt đường ẩm ướt rất trơn và phanh bị ẩm cũng giảm hiệu quả; nếu phanh ướt, dùng phanh khi chạy chậm để làm khô | 14 |
| Phanh liên tục | Phanh liên tục, ví dụ khi xuống dốc dài, có thể làm hệ thống phanh quá nhiệt và giảm hiệu quả | 13 |
| Xe mới | Trong 500 km đầu, tránh phanh gấp | 12 |
Đây là sách của một dòng xe. Các dòng xe khác có thể khác về hệ thống phanh, nhưng nguyên tắc nhả ga rồi dùng cả hai phanh xuất hiện nhiều lần trong cùng cuốn sách, và là điểm khởi đầu tốt cho bài tập.
Vì sao cần cả hai phanh
Khi xe giảm tốc, trọng lượng dồn về phía trước. Bánh trước bị ép xuống mặt đường mạnh hơn nên bám đường tốt hơn, còn bánh sau nhẹ đi và dễ trượt hơn. Vì vậy phanh trước gánh phần lớn lực khi dừng gấp, còn bóp mạnh riêng phanh sau dễ làm bánh sau trượt. Bóp đồng thời cả hai, tăng lực từ từ thay vì giật mạnh, giúp mỗi bánh làm việc trong giới hạn bám đường của nó. Mục đích của bài tập là biến việc bóp cả hai phanh thành phản xạ.
Phanh kết hợp (CBS) và ABS trên xe ga
Sách LEAD 125 cho biết một số phiên bản có hệ thống phanh kết hợp: lực phanh được phân bổ tới phanh trước và phanh sau khác nhau so với khi chỉ dùng phanh trước hoặc chỉ dùng phanh sau. Trên xe có hệ thống này, bóp tay phanh trái có thể tác động cả một phần phanh trước, nên cảm giác phanh có thể mạnh hơn bạn nghĩ. Sách cũng ghi việc điều chỉnh dây cáp phanh phải do cửa hàng Honda ủy nhiệm thực hiện.
Với phiên bản có ABS, sách ghi ABS chỉ có ở bánh trước, giúp bánh trước không bị bó cứng khi phanh mạnh; bánh sau không có ABS. Sách nói rõ ABS không rút ngắn quãng đường phanh, có khi còn làm dài hơn, và không hoạt động khi xe chạy dưới khoảng 10 km/h. Tay phanh trước có thể giật nhẹ khi ABS làm việc, và sách gọi đây là hiện tượng bình thường. Cách đọc thông số để biết xe có ABS hay không có trong bài xe ga có ABS hay không.
Biết tay phanh nào là phanh nào
Ngồi lên xe khi máy đang tắt và nhận biết từng bộ phận bằng tay, trước khi chạy:
| Loại xe | Phanh trước | Phanh sau | Cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Xe ga | Tay phanh bên phải | Tay phanh bên trái | Không có côn, không có cần số; một số xe có phanh kết hợp hoặc ABS |
| Xe số | Tay phanh bên phải | Bàn đạp phanh dưới chân phải | Cần số ở chân trái, không có tay côn |
| Xe côn tay | Tay phanh bên phải | Bàn đạp phanh dưới chân phải | Có tay côn bên trái; xem bài phanh gấp bằng xe côn tay |
Bảng chỉ để định hướng. Sách hướng dẫn của đúng dòng xe mới cho biết bố trí chính xác. Trước khi tập, kiểm tra phanh khi xe đứng yên: bóp từng tay phanh, xem tay phanh có tự trở về, có chạm tay nắm không, và đèn phanh có sáng không. Sách LEAD 125 ghi đèn phanh sáng khi phanh được sử dụng. Các bước kiểm tra đầy đủ khi nhận xe có trong bài kiểm tra xe máy thuê trước khi nhận.
Chọn chỗ tập
- Một bãi trống hoặc sân rộng, mặt phẳng, khô, sạch, không có cát, sỏi, dầu hay lá ở đoạn định dừng.
- Không có xe hay người đi qua; hỏi người quản lý bãi xem có được tập một lúc không.
- Tập ban ngày. Nếu trời vừa mưa, để hôm khác: vạch sơn và nắp kim loại ướt rất trơn.
- Đi một mình, đội mũ bảo hiểm cài quai, đi giày kín, quần dài và găng tay.
- Chọn một mốc bên cạnh đường chạy, như đầu một vạch sơn, thay vì đặt vật cản xuống đất.
Bài tập, từng lượt một
- Nổ máy, xe thẳng đứng, đặt ngón tay sẵn lên cả hai tay phanh.
- Chạy chậm về phía mốc, không nhanh hơn người đi bộ nhanh, ga đều, mắt nhìn xa về phía trước chứ không nhìn xuống mốc.
- Khi ngang mốc, nhả hoàn toàn tay ga trước. Phanh khi ga còn mở làm động cơ và phanh “chống” nhau.
- Bóp đồng thời hai tay phanh, nhẹ lúc đầu rồi mạnh dần khi cảm thấy đầu xe chúi xuống.
- Giữ tay lái thẳng, khuỷu tay hơi chùng, để chân và người đỡ trọng lượng thay vì dồn hết lên tay lái.
- Giữ lực phanh cho đến khi xe dừng hẳn, rồi đặt chân xuống.
- Quay xe chậm và lặp lại. Giữ mọi lượt ở cùng tốc độ chậm; mục tiêu là cảm giác, không phải tốc độ.
Một lần dừng êm, thẳng, không trượt là tiến bộ. Một lần dừng giật mạnh không phải. Nghỉ khi các ngón tay bắt đầu mỏi và tập lại hôm khác.
Dấu hiệu cần dừng tập
- Đầu xe chúi xuống, xe dừng chắc và thẳng: cách bóp hai phanh đang đúng.
- Bánh sau kêu rít hoặc trượt ngang: dừng tập. Đừng chạy lại với lực phanh đoán chừng.
- Bánh xe bó cứng, lốp trượt hoặc tay lái chao: dừng tập, cho xe kiểm tra và nhờ người có chuyên môn hướng dẫn. Đừng cố tình làm xe trượt.
- Tay phanh chạm tay nắm, phanh mềm như bóp vào xốp, hoặc nghe tiếng kim loại rít: tắt máy và báo cửa hàng.
- Giữ tay lái thẳng mà xe vẫn kéo lệch một bên: dừng và báo cửa hàng.
Những việc không nên làm khi tập
- Không tập trên phố hay ở chỗ xe và người có thể đi vào vùng dừng của bạn.
- Không giật mạnh tay phanh trước; giật đột ngột có thể làm bánh trước bó cứng.
- Không tập phanh gấp trong lúc đang nghiêng xe vào cua. Sách Honda dặn giảm tốc trước khi rẽ; hãy giữ bài tập ở đường thẳng.
- Không nhìn chằm chằm xuống bánh trước hay mặt đường sát xe.
- Không chở người, không cầm điện thoại, không quay phim từ tay lái khi tập.
- Nếu xe mới chạy dưới 500 km, đừng tập phanh mạnh, vì sách LEAD 125 dặn tránh phanh gấp trong giai đoạn này.
Phanh khi trời mưa và khi xuống dốc
Sách LEAD 125 ghi mặt đường ướt rất trơn và phanh bị ướt cũng giảm hiệu quả. Nếu phanh bị ướt, sách khuyên dùng phanh nhẹ khi chạy chậm để làm khô. Khi trời mưa, hãy giữ khoảng cách xa hơn và bắt đầu phanh sớm hơn. Khi xuống dốc dài, phanh liên tục có thể làm phanh quá nhiệt; cách xuống dốc không để cháy phanh có trong bài xe ga leo dốc đèo dài.
Hỏi cửa hàng trước khi tập
- Xe này có phanh kết hợp hay ABS không?
- Tay phanh trái tác động phanh nào?
- Phanh vừa được chỉnh hay thay má phanh gần đây không?
- Nếu thấy phanh mềm hay kêu, nên báo bằng cách nào?
Nếu bạn chưa chắc tay nào là phanh nào, xe có phanh kết hợp hay ABS mà bạn chưa từng dùng, hoặc dừng ở tốc độ đi bộ vẫn bị trượt, hãy nhờ nhân viên chỉ trước rồi mới tập.
Câu hỏi thường gặp
Xe ga nên bóp phanh trước hay phanh sau trước?
Sách hướng dẫn Honda LEAD 125 dặn nhả hoàn toàn tay ga và sử dụng đồng thời cả phanh trước và phanh sau. Hãy tập bóp cả hai cùng lúc, tăng lực đều.
Xe có ABS thì có cần tập phanh không?
Có. Theo sách LEAD 125, ABS chỉ có ở bánh trước trên phiên bản có trang bị, không hoạt động dưới khoảng 10 km/h và không rút ngắn quãng đường phanh.
Chỉ bóp phanh trái trên xe ga có đủ không?
Không nên chỉ dựa vào một tay phanh. Trên xe có phanh kết hợp, sách LEAD 125 ghi lực phanh được phân bổ tới hai bánh khác với khi dùng riêng từng phanh, nhưng sách vẫn dặn dùng đồng thời cả hai phanh để đạt hiệu quả tối ưu.
Tập ở tốc độ bao nhiêu là đủ?
Không nhanh hơn người đi bộ nhanh. Bài tập để quen cảm giác bóp hai phanh trên chiếc xe lạ, không phải để thử giới hạn của xe.
Thấy phanh mềm khi tập thì làm gì?
Dừng tập, tắt máy và báo cửa hàng. Đừng tự chỉnh dây phanh; sách LEAD 125 ghi việc điều chỉnh dây cáp phải do cửa hàng Honda ủy nhiệm thực hiện.
Nhận xe ở Long Biên
Thuê xe máy Nguyễn Hà ở Ngõ 5 Nguyễn Văn Cừ, phường Bồ Đề, Long Biên, Hà Nội (gần bến xe Gia Lâm), mở cửa 09:00–21:00 hằng ngày. Khi nhận xe, bạn có thể hỏi xe có phanh kết hợp hay ABS và nhờ nhân viên chỉ tay phanh trước khi đi. Gọi hoặc nhắn tin: 0334 699 969.
Nguồn đã đối chiếu
- Honda Việt Nam, sách hướng dẫn sử dụng LEAD 125 (NHX125, © 2024), các trang 9, 12, 13, 14, 21, 64: cdn.honda.com.vn
